एआई नीति तथा सम्मेलन २०२५

सात नेपाली स्टार्टअपहरूले स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, पर्यटन, कृषि र वित्तीय क्षेत्रमा समाजमा व्यावहारिक सुधार ल्याउने डिजिटल प्लेटफर्महरू प्रस्तुत गरेका छन्। 'Code for Impact' हैकाथनमा १९० कम्पनीले सहभागिता जनाएका थिए।

चार नेपाली स्टार्टअपहरूले अमेरिकी दूतावासको 'Code for Impact' कार्यक्रमअन्तर्गत बीउ लगानी र प्रविधि समर्थन प्राप्त गरेका छन्। कार्यक्रममा आठ महिनाको प्रशिक्षण र ग्राहक अनुसन्धानपछि प्रोडक्ट परीक्षण गरि विजेताहरू छनोट भएका थिए।

नेपाल सुरक्षा बोर्डले आगामी १० वर्षको पुँजी बजार विकास योजनाको घोषणा गरेको छ जसले बजार आकार GDPको १५०% भन्दा माथि पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ। यस योजनामा AI निगरानी, ब्लकचेन प्रविधि र चरणबद्ध डिजिटलकरण समावेश छन्।

नेपालका सूचना प्रविधि कम्पनीहरूले मानव जनशक्तिसँग तालमेल गर्दै एआई प्रविधिको प्रयोग गरेर कार्यक्षमता र कामको गुणस्तर सुधार गर्न थालेका छन्। यद्यपि उच्च सञ्चालन लागत र दक्ष जनशक्तिको कमीले तालिम आवश्यकताहरू सिर्जना गरेका छन्।

सामसुङ नेपालले Galaxy A27 5G स्मार्टफोन बजारमा ल्याएको छ जसमा एआई सुविधा, ६.७ इन्च AMOLED डिस्प्ले र स्न्यापड्र्यागन ६ जेन ३ प्रोसेसर रहेको छ। फोनले छ वर्षसम्म सफ्टवेयर अपडेट सपोर्ट गर्नेछ।

नेपालको सर्वोच्च अदालतले न्यायपालिकामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता र ई–कोर्ट प्रणाली लागु गर्ने तयारी गरेको छ जसले अदालत प्रक्रियालाई छिटो, छरितो र मितव्ययी बनाउने बताइएको छ। यसले मुद्दा दर्ता, म्याद तामेली र अदालती शुल्क अनलाइनबाट गरिने व्यवस्था गराउनेछ।

करुण थापाले आफ्ना सॉफ्टवेयर विकास, चलचित्र निर्माण, एनीमेसन र डिजिटल मिडियामा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोग गर्दै सिर्जनात्मकता र कार्यक्षमता बढाइरहेका छन्। यसमा Kimi K2, Claude, Perplexity जस्ता उपकरणहरू प्रयोग भएको छ।

कोशी प्रदेशस्तरीय बुद्धिचाल प्रतियोगितामा झापाका प्रकाशचन्द्र नेपालले प्रथम स्थान हासिल गरेका छन्। प्रतियोगितामा आठ जिल्लाका ६१ खेलाडीले भाग लिएका थिए।

नेपालमा डिजिटल जनसेवाहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दा डिजिटल साक्षरताको कमीले समावेशी र सुरक्षित सेवाप्रयोगमा समस्या आएको छ। ९१% इन्टरनेट पहुँच हुँदाहुँदै पनि एक तिहाइ मात्र digitally literate रहेकाले डिजिटल समावेशीकरण र संरक्षणमा बाधा पुगेको छ।

नेपालमा २०१० देखि सुरु भएको डिजिटल प्लेटफर्म आर्थिक संरचनाले साना उद्यमी र युवाहरूलाई विश्व बजारसम्म पुर्याउने अवसर दिएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता र डाटाको प्रयोगले यस अर्थतन्त्रलाई थप प्रभावकारी बनाएको छ।

कृत्रिम बुद्धिमत्ताले नेपाललाई विकासोन्मुख अर्थतन्त्रमा रूपान्तरण गर्ने क्रममा बैंकिङ, सूचना प्रविधि र शिक्षा क्षेत्रमा व्यापक प्रभाव पारेको छ। तर, यसको आर्थिक प्रभाव मापन गर्न पर्याप्त तथ्याङ्क र प्रणालीहरु अभावमा चुनौतीहरू देखिएका छन्।

ग्लोबल आइएमई बैंकले आफ्नो दोस्रो एआई-एमएल ह्याकाथन २०२६ सुरु गरेको छ, जसमा १४ टोलीले बैंकिङ सेवामा नवप्रवर्तनका लागि प्रतिस्पर्धा गर्नेछन्। सहभागिहरूलाई ३६ घण्टा कोडिङ चुनौती र साइटअन उपस्थित ह्याकाथनमा भाग लिन आमन्त्रण गरिएको छ।

नेपालमा एआई उपयोगमा नेपाली भाषाको अभाव र स्थानीय सन्दर्भमा त्रुटिहरूले चुनौती थपेका छन्। सरकारले राष्ट्रिय एआई नीति जारी गरिसकेको भए पनि बजेट र कार्यान्वयन कमजोर रहेको छ।

नेपाल सरकारले २०२६ को राष्ट्रिय विज्ञापन नीति अन्तर्गत सामाजिक मिडिया, एआई विज्ञापन र डिजिटल प्लेटफर्महरूलाई नियमीत गर्ने नीति लागू गरेको छ। यसले प्रायोजित सामग्रीको दर्ता, अनुगमन र उपभोक्ता संरक्षणलाई प्राथमिकता दिएको छ।

महान्यायाधिवक्ता डा. मनोज कुमार शर्मा न्यायालय सुधारमा ई-कर्ट, भर्चुअल सुनुवाइ र एआई परीक्षणलगायत योजनाहरू अघि बढाइरहेका छन्। हाल न्यायालयले प्रशासनिक स्वचालनमा ध्यान दिँदै भविष्यमा एआईलाई समावेश गर्ने तयारी गर्दैछ।

नेपालको न्यायालयले कानूनी अनुसन्धान र प्रशासनमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रयोगको औपचारिक अनुमोदन गर्‍यो। तर, निर्णय लेखनमा मानव विवेक सुनिश्चित गर्न एआई प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ।

नेपालको विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालयले नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रतिष्ठानको प्रशासनिक सुधार गर्न खोज्दा नास्ट र मन्त्रालयबीच विवाद बढेको छ। मन्त्रालयले राजनीतिक हस्तक्षेप कम गर्न र प्रशासन्य सुधार गर्न प्रयास गरिरहेको छ, भने नास्टले स्वायत्तता क्षतित हुने चिन्ता व्यक्त गरेको छ।

मानव सभ्यताको विकास ढुंगे युगदेखि कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्मको यात्रा विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनको निरन्तर विस्तार भएको छ। यसले मानव ज्ञानको साझा सम्पत्तिमा महत्वपूर्ण योगदान गरेको छ।

नेपालमा नेपाली भाषा आधारित एआई सेवा विकासका लागि अपर्याप्त डाटा र समन्वय अभावका कारण समस्या देखा परेका छन्। यसले स्थानीय सन्दर्भमा गलत जानकारी उत्पन्न हुने जोखिम र नीति कार्यान्वयनमा कठिनाइ थपेको छ।

सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले नेपालको लेखापरीक्षण व्यवस्थापन प्रणालीलाई आधुनिक सूचना प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्तिको प्रयोग गरेर थप परिष्कृत गर्नुपर्ने बताउनुभएको छ। उनले जनशक्ति विकास र कम्प्युटर सहायता प्राप्त लेखापरीक्षण उपकरण प्रयोगमा जोड दिएका छन्।

नेपाल सरकारले बहुपक्षीय एशियामा राष्ट्रिय स्वायत्तता कायम राख्न सक्रिय गैर-संलग्नता र स्मार्ट कूटनीति अपनाएको छ। यसले भारत, चीन र अन्य शक्ति केन्द्रहरूसँग सन्तुलित सम्बन्ध विकास गर्दै राष्ट्रिय हित अगाडि बढाउने उद्देश्य राखेको छ।

अक्ट्रा ट्राइबले स्थापना भएको डेढ वर्षभित्र डिजिटल मार्केटिङ र एआई सेवा प्रयोग गरी मधेस प्रदेशका महिला उद्यमी र साना उद्योगलाई सशक्त बनाएको छ। कम्पनीले कस्टम एआई एजेन्टमार्फत व्यावसायिक कार्यप्रवाह स्वचालित गर्ने र नतिजा नभए भुक्तानी नगर्ने अनौठो मोडल अपनाएको छ।

नेपाल टेलिकमले एआई सहायतामा भाइब कोडिङ प्रविधि प्रयोग गरी सरकारी डिजिटल पोर्टलहरू विकास गरेको छ। यसले सोफ्टवेयर विकासलाई तीव्र बनाएको भए पनि साइबर सुरक्षा जोखिमहरू पनि ध्यानमा राख्न आवश्यक रहेको छ।

नेपालमा युवा सरकारका सदस्यहरूले डिजिटल संचारमा जिम्मेवारी र उत्तरदायित्व पालन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। यसले लोकतन्त्रको संरक्षण र डिजिटल ट्रोलिङ विरुद्ध सतर्कता सुनिश्चित गर्ने प्रयासलाई प्रोत्साहित गरेको छ।

नेपाल र चीनका प्रतिनिधिहरूले विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तन क्षेत्रमा सहकार्य विकास गर्ने विषयमा छलफल गरे। बैठकमा नवप्रवर्तन केन्द्र, जैवप्रविधि, हिमालय अध्ययन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र जलवायु अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिइएको थियो।

अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले आगामी आर्थिक वर्षको बजेट भाषणमा राष्ट्रिय एआई प्लेटफर्म निर्माण र स्वदेशी सामाजिक सञ्जाल विकास गर्ने योजना घोषणा गरेका छन्। यद्यपि नेपालको आधारभूत डिजिटल पूर्वाधार र प्राविधिक क्षमतामा चुनौती रहेको छ।

नेपाल सरकारले आफ्ना कर्मचारीहरूका लागि सुरक्षित सञ्चारका लागि NepaConnect नामक मेसेजिङ एप गुगल प्ले स्टोरमा सार्वजनिक गर्‍यो। एपले इन्क्रिप्टेड सन्देश, कागजात साझेदारी, एआई सहायता तथा मिटिङ व्यवस्थापनका सुविधा प्रदान गर्दछ।

गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेले अपराध अनुसन्धानलाई वैज्ञानिक, प्रमाणमुखी र प्रविधिमैत्री बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। पुलिस अनुसन्धान विभाग प्रमुखले नयाँ प्रविधि र प्रक्रियाले अनुसन्धानलाई प्रभावकारी बनाउने बताएका छन्।

नेपाल टेलिकम अधिकृतले 5G स्पेक्ट्रम नीलामीका लागि तयार भएको घोषणा गरे। महानगरहरूमा 5G सेवा सुरु गर्न नेपाल टेलिकम र एनसेल तयारी अवस्थामा रहेका छन्।

नेपालले राष्ट्रिय बजेटको २०% शिक्षा लागि प्रतिबद्धता जनाएपनि वास्तविक खर्च १०-११% मात्र रहेर कक्षाबाहिरका आवश्यकताहरू अधूरो बनेको छ। यसले शिक्षक विकास, कक्षा-गुणस्तर र सिकाइ परिणाम सुधार्न आवश्यकतालाई जोड दिएको छ।

अमेरिका आधारित InnoventuresAI कम्पनीले नेपालमा Springbase.AI नामक एआई अपरेटिङ सिस्टम सार्वजनिक गरेको छ, जसले व्यवसायिक कामकाज र उत्पादनशीलता बढाउने उद्देश्य राखेको छ। यो प्लेटफर्म स्थानीय साझेदार Mind Snack Pvt. Ltd. मार्फत रु १,४९९ मासिक शुल्कमा उपलब्ध छ।

चीनको शाङ्घाईमा सन् २०२६ को विश्व कृत्रिम बुद्धिमत्ता सम्मेलन र ग्लोबल एआई गभर्नेन्स बैठक आयोजना गर्न लागिएको छ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय एआई सहयोग र शासकीय विषयमा नयाँ चरण सुरु गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

अर्थशास्त्रीहरूले नेपालमा आत्मविश्वासको संकट तोड्न जलविद्युत्, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र डाटा सेन्टरलाई जोडेर निर्यात क्षमता बढाउने साहसिक नीतिहरू आवश्यक रहेको बताएका छन्। यसले मानव संसाधन व्यवस्थापन र ऋणभुक्तानी चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने सम्भावना राख्दछ।

रचनात्मक पेशाकर्मी अनिल न्यौपानेले क्लाउड र च्याटजीपीटी लगाएतका एआई उपकरणहरू प्रयोग गरी स्क्रिप्ट सुधार र भिडियो, संगीत उत्पादनमा गुणवत्ता र उत्पादकतामा वृद्धि गरेको बताएका छन्। यी उपकरणहरूले नेपालबाट भुक्तानीका सीमितताहरू भए पनि कामलाई सहज बनाएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले चिनियाँ लगानीकर्तालाई नेपालमा लगानी गर्न आह्वान गरेका छन् र सरकारले व्यवसायमैत्री वातावरण सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। उनले चिनियाँ जनराजनीतिक परामर्श सम्मेलनका अध्यक्षसँग भेटवार्ता समेत गरेका थिए।

नेपाल र भारतबीच भाषा-आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रविधि विकासमा सहकार्यका लागि समझदारीपत्र हस्ताक्षर भयो, जसले नेपालको राष्ट्रिय भाषा-एआई पूर्वाधार विकासमा नयाँ अवसर र चुनौती ल्याएको छ। विशेषज्ञहरूले नेपालले आफ्नो भाषा मानक, डेटा नियन्त्रण र प्राविधिक आत्मनिर्भरता सुनिश्चित गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

नेकपा एमालेका प्रचार विभाग प्रमुख नीरज आचार्यले पार्टीको विचार डिजिटल माध्यममार्फत सबै नागरिकसम्म पुर्‍याउने प्रतिबद्धता जनाए। अब प्रचार परम्परागत सीमाभन्दा माथि उठेर डिजिटल सञ्चारमा केन्द्रित हुनेछ।

सरकारले ऊर्जा क्षेत्रमा सुधारका लागि विद्युत् खरिद-बिक्री सम्झौता (पीपीए) नीतिमा कडाइ गर्दै काम नगर्ने १३८८ मेगावाट क्षमताका ३८ आयोजनाको लाइसेन्स खारेज गर्ने निर्णय गर्‍यो। १० मेगावाटसम्मका साना जलविद्युत् आयोजनाको पीपीए तत्काल खुला गरिनेछ।

नेपाल-भारत चेम्बर अफ कमर्स एन्ड इन्डष्ट्रि र भारतीय दूतावासले कृत्रिम बुद्धिमत्ता र प्रविधि साझेदारीमा छलफल गरेका छन्। स्थानीय भाषा आधारित एआई प्रणालिहरू विकास र प्रविधि लगानी वृद्धि गर्ने कुरामा जोड दिइयो।

नेपाल र भारतबीच काठमाडौँमा एआई प्रविधिमा सहकार्य र द्विपक्षीय अवसर खोज्न सेमिनार र समझदारी पत्र हस्ताक्षर गरिएको छ। कार्यक्रममा भारतएआई मिसनअन्तर्गत 'सर्वम एआई' का सह-संस्थापकले मुख्य कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए।

नेपालले दिगो विकास, रोजगार सृजना र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र सिर्जनामा विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ। यसका लागि अनुसन्धान, व्यावहारिक शिक्षा र डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी आवश्यक छ।

ललितपुरमा तीन दिने एआई साक्षरता तालिम कार्यक्रम सुरु भएको छ, जसमा स्थानीय सरकार र समुदायका प्रतिनिधिहरूलाई जिम्मेवार एआई प्रयोग र डिजिटल सीप विकासमा प्रशिक्षित गराइनेछ। सहभागीहरूले आफ्नो क्षेत्रमा एआई साक्षरता फैलाउने तीन महिनाको कार्ययोजना तयार गर्नेछन्।

नेपाल सरकारले १५ जना आईटी इन्जिनियर भर्ना गरी आफ्नो सफ्टवेयर विकास गर्ने योजना अघि सारेको छ। यो निर्णयले निजी आईटी उद्योगसँग प्रतिस्पर्धा र बजार अविश्वास बढ्ने खतरा राख्छ।

मन्त्री महावीर पुनले प्रदेश तथा स्थानीय सरकारलाई पुँजीगत खर्चको १ प्रतिशत नवप्रवर्तनमा विनियोजन गर्न आग्रह गरे। उनले बजेटमा विज्ञान तथा अनुसन्धानलाई प्राथमिकता दिन सामाजिक सञ्जालबाट पनि अपील गर्‍यो।

नवगठित विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालयले नेतृत्व पाएपछि संस्थागत र नीतिगत काम सुरु गरी नयाँ सङ्गठन संरचना बनाउन थालेको छ। महावीर पुन मन्त्री नियुक्त भएका छन् र सचिव प्रमिला बज्राचार्यले मन्त्रालय संचालन थालिएको जानकारी दिइन्।

नेपालमा पुँजीगत बजेट खर्च गर्न नीतिगत भ्रष्टाचार, दण्डहीनता र कार्यसम्पादनको कमी कारण विकास प्रशासनमा अवरोध भइरहेको छ। यसले डिजिटल नागरिक बडापत्र र पेपरलेस प्रशासनको प्रयासलाई पनि प्रभावित गराएको छ।

नेपालमा पुराना इन्धन गाडीलाई विद्युतीय गाडीमा रुपान्तरण गर्ने सम्भावना रहेको बताउँदै सरकारले कानुनी र आर्थिक नीति ल्याउनु आवश्यक देखिएको छ। यसले प्राविधिक चुनौतीसँगै व्यावसायिक व्यवस्थापनमा बाधा समाधान गर्न सक्ने छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले साना व्यवसायीलाई डिजिटलमार्फत १० लाख रुपैयाँसम्म ऋण उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्दै डिजिटल कर्जा सीमा बढायो। यसले लघु तथा मझौला व्यवसायीलाई वित्तीय पहुँच सुधार गर्ने उद्देश्य राखेको छ।

पूर्व अर्थ मन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले एआई प्रयोगले विश्वव्यापी ऊर्जा र पानीको चरम सङ्कट निम्त्याउने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूले डाटा सेन्टरको उच्च ऊर्जा र पानी खपतले वातावरणीय संकट बढाउने र कृषि विकासलाई सन्तुलित देखिनुपर्ने बताएका छन्।

नेकपा (एमाले) का नेता सुरेन्द्र पाण्डेले विश्वव्यापी रूपमा एआईको बढ्दो प्रयोगले ऊर्जा र पानीको चरम सङ्कट निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। ठूलो डाटा सेन्टरहरुको अत्यधिक ऊर्जा र पानीको प्रयोगले वातावरणीय समस्या थप गम्भीर हुने अनुमान गरिएको छ।

नेपालका छ वटा टिमले 'Codeavour 7.0' विश्वव्यापी एआई, कोडिङ् र रोबोटिक्स प्रतिस्पर्धामा पुरस्कार प्राप्त गरे। यी विद्यार्थीहरूले जल, वायु प्रदूषण र स्मार्ट कृषि जस्ता क्षेत्रमा नवीनतम परियोजनाहरू प्रस्तुत गरेका थिए।

नेपाली विकासकर्ता अपिल कार्कीले नवप्रवर्तन र अनुसन्धान प्रवर्द्धन गर्न लक्षित तीनवटा मोबाइल खेलहरू सार्वजनिक गरेका छन्। यी खेलहरूले विद्यार्थी, शिक्षक, व्यवसायी तथा उद्यमीहरूलाई सिर्जनात्मक सोच र समस्यास्वरूपता विकासमा मद्दत गर्ने उद्देश्य राखेका छन्।

नेपालले काठमाडौं स्युचाटरमा जलविद्युत प्रयोग गरी स्वाधीन कृत्रिम बुद्धिमत्ता कम्प्युट केन्द्र स्थापना योजना अघि सारेको छ। बजेटले एआई प्रोसेसर किन्ने र विदेशमा रहेका विज्ञहरुलाई नेपाल फर्केर सहयोग गर्ने व्यवस्था समावेश गरेको छ।

विश्व व्यापार संगठनको प्रतिवेदन अनुसार सन् २०२६ को पहिलो ६ महिनामा कृत्रिम बुद्धिमत्तामा लगानी र विद्युतीय पुर्जाको मागले विश्वव्यापी वस्तु व्यापारलाई मजबुत बनाएको छ, जबकि मध्यपूर्वको द्वन्द्वले व्यापारमा ठूलो असर पारेको छैन।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले संस्थागत कब्जा तोडेर सुशासन र डिजिटलीकरणमा क्रान्तिकारी सुधार गर्ने योजना सार्वजनिक गरेका छन्। नागरिक एपमार्फत सडक सरकारी सेवा सरल र छरितो बनाइने छ।

नेपाल चेम्बर अफ कमर्सका पूर्वअध्यक्ष राजेन्द्र मल्लले एआई र सूचना प्रविधिमा लगानी गरी युवा रोजगारी विस्तार गर्नुपर्ने र यसले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउन सहयोग गर्ने बताएका छन्। उनले एआई पूर्वाधार, अनुसन्धान र दक्ष जनशक्तिमा लगानी आवश्यक भएको बताए।

कर्णाली प्रदेशले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को नीति तथा कार्यक्रम सर्वसम्मतिले पारित गर्‍यो। प्रदेशसभाले गरिबी घटाउने, रोजगारी सिर्जना गर्ने र जनताको समस्या सम्बोधन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो।

नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसनले सवारी साधन करमा गरिएको परिवर्तनलाई दृष्टिगत गर्दै पुनरावलोकन र व्यवसायमैत्री नीति अपनाउन सरकारलाई अनुरोध गर्‍यो। उनले विद्युतीय सवारीमा अन्तःशुल्क हटाउने तर नयाँ शुल्क राख्ने व्यवस्थाले बजार प्रभाव पार्ने बताए।

२० देशका ७०० भन्दा बढी नेपाली युवा उद्यमीहरू सिड्नी, अष्ट्रेलियामा एआई, नवप्रवर्तन र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विषयक अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा भेला हुने भएका छन्। कार्यक्रममा अर्थमन्त्री स्वर्निम वाग्ले लगायत उच्च सरकारी र निजी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरू सहभागी हुनेछन्।

नाडाले मधेस प्रदेशका अर्थमन्त्रीसँग अटोमोटिभ क्षेत्रमा कर सुधार, विद्युतीय सवारी सेवा तालिम र डीलरशिप विकास विषयमा छलफल गर्यो। अर्थमन्त्रीले लगानी वातावरण सुदृढ पार्न निजी क्षेत्रको सहभागिता जोड दिए।

गण्डकी सरकारले भ्रष्टाचारविरुद्ध शून्य सहनशीलता र डिजिटल प्रविधि प्रयोग गरी सरकारी सेवा सुधार गर्ने नीति ल्यायो। 'रिर्टन टु भिलेज' अभियानमार्फत युवालाई कृषि उद्यममा सहभागी गराउने योजना समेत सुरु गरियो।

सानिमा जीआइसी इन्स्योरेन्स र वाइज याक सोलुसन्सले कृषि, पशुपालन र सूक्ष्म बीमाका क्षेत्रमा एआई प्रयोग गरी बीमा सचेतना विस्तार गर्ने सम्झौता गरेका छन्। यो कार्यक्रम सिराहा, सप्तरी, धनुषा र महोत्तरी जिल्लाका सीमित पहुँच भएका समुदाय लक्षित गरिएको छ।

नेपाल एसोसिएसन फर सफ्टवेयर एण्ड आईटी सर्भिसेस कम्पनीजले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटमा ल्याइएका कर सुधार र नीति व्यवस्थाहरूको स्वागत गर्यो। यसले कर सहुलियत, आयकर दर सीमित गर्ने र निर्यात प्रोत्साहन कदमहरूको माग पनि राख्यो।

सरकारले उपभोगमुखी कर प्रणालीमा सरेर व्यक्तिगत आयकर छुट १० लाख रुपैयाँसम्म विस्तार गर्‍यो र विद्युत्मा ५० युनिट भन्दा माथि ५% भ्याट लागू गर्‍यो। निजी क्षेत्रले कार्यान्वयनमा चुनौतीको उल्लेख गर्‍यो।

इन्डोनेसियामा आयोजना भएको कोडअभर ७.० मा नेपाली विद्यार्थीहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स र इन्टरनेट अफ थिङ्समा नवप्रवर्तनमुख्य परियोजनाहरूसहित विविध राष्ट्रिय पुरस्कार जितेका छन्। यसले नेपालमा स्टेम शिक्षा र प्राविधिक नवप्रवर्तनलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित गरेको छ।

नेपाल चेम्बर अफ कमर्सले आगामी आर्थिक वर्षको बजेटलाई निजी क्षेत्र र अर्थतन्त्रका लागि सकारात्मक भन्दै स्वागत गरेको छ। बिजुली, राइड सेयरिङ र स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगाइएको करमा पुनर्विचार गर्न माग गरेको छ।

उज्यालो नेपाल पार्टीका अध्यक्ष कुलमान घिसिङले विद्युत् खपत बढाउन न्यायोचित र उपभोक्तामैत्री प्रोत्साहन नीति ल्याउन सरकारलाई सुझाव दिए। बजेटमा विद्युतको ५० युनिटभन्दा माथि ५% करले स्वच्छ ऊर्जा प्रयोगमा असर पार्ने चिन्ता व्यक्त भयो।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घका अध्यक्ष अञ्जन श्रेष्ठले पुँजीगत खर्च बढाउनुपर्ने र यसले अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। बजेटले पूर्वाधारमा खर्च बढाउने, आयकर घटाउने र प्रविधिमा जोड दिने उल्लेख गरेको छ।

नेपालले काठमाडौं स्युचाटरमा हजारौं कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रोसेसिङ युनिटसहित पहिलो स्वाधीन एआई कम्प्युट केन्द्र स्थापना गर्ने योजना अघि सारेको छ। यस पहलले एआई विकास, स्टार्टअप र वित्तीय नवप्रवर्तनलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्य राखेको छ।

सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ मा विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तनका लागि चार अर्ब रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरी 'नेपाल इन्टरप्राइज फ्यासिलिटी' स्थापना गर्ने व्यवस्था गरेको छ। यसले स्टार्टअप र साना मझौला व्यवसायलाई राष्ट्रिय उद्यम ईकोसिस्टममा समावेश गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

नेपालले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा सन्तुलित परराष्ट्र सम्बन्ध सुदृढ गर्दै सौम्य शक्तिको प्रभावकारी परिचालन गर्ने रणनीति अघि बढायो। अर्थमन्त्रीले संयुक्त संसद्मा नेपालको आर्थिक कूटनीति र बहुपक्षीय क्षेत्रीय मञ्चहरूमा भूमिका सशक्त बनाउने प्रस्तुत गरे।

नेपाल सरकारले २०८३/८४ बजेटमा वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति प्रयोग गरी सामूहिक सम्पत्ति कोष स्थापना गर्ने योजना अघि सारेको छ। यसले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सफा ऊर्जा र डिजिटल पूर्वाधार विकासमा प्राथमिकता दिनेछ।

सरकारले नेपाल टेलिकमको ६६ प्रतिशत सेयर कायम राख्दै बाँकी सेयर पुस मसान्त भित्र जनस्तरमा बिक्री गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ, जसबाट प्राप्त रकम नेपाललाई टेक हब बनाउन प्रयोग गरिनेछ।

सरकारले लगानीमैत्री बनाउन कम्पनी सुरु र खारेजी प्रक्रियालाई झन्झटमुक्त, छरितो र सहज बनाउने नीति ल्यायो। यो घोषणा आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को बजेटमा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले गरे।

अनरले नेपाली बजारमा 'अनर ६००' र 'अनर ६०० प्रो' नामका एआई फिचरयुक्त स्मार्टफोनहरु सार्वजनिक गरेको छ, जसमा उच्च प्रदर्शन गर्ने स्न्यापड्रागन प्रोसेसर र क्यामेरा सेटअप रहेको छ।

फोनपेले युनियनपे इन्टरनेशनललाई आफ्नो क्यूआर स्किममा सफलतापूर्वक एकीकृत गरी नेपालभर २० लाखभन्दा बढी मर्चेन्टहरूमा युनियनपे प्रयोगकर्ताहरूलाई भुक्तानी सुविधा प्रदान गरेको छ। यसले नेपालको डिजिटल भुक्तानी नेटवर्कलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सुदृढ बनाएको छ।

नेपाल सरकारले नयाँ विज्ञान, प्रविधि र नवप्रवर्तन मन्त्रालय स्थापना गरी यस क्षेत्रको प्रगतिको लागि नयाँ प्राथमिकता दिन थालेको छ। यसले छिमेकी देशहरु भन्दा पछाडि रहेको प्रविधि क्षेत्रलाई समेट्न र सुधार गर्न मार्ग तयार गर्नेछ।

नेपालमा कर प्रणाली व्यवस्थित बनाउन अनिवार्य डिजिटल बिलिङ र समग्र इकोसिस्टम आवश्यक रहेको कर विज्ञ रुप खड्काले बताएका छन्। उनले पारदर्शिता र समान मूल्य अभिवृद्धि कर लगाउने तथा व्यक्तिगत आयकर दर घटाउने सुझाव प्रस्तुत गरेका छन्।

नेपालले आफ्ना प्रशस्त जलविद्युत स्रोतको उपयोग गरी प्रविधिमा स्वाधीनता र आर्थिक विकासका लागि स्वदेशी कृत्रिम बुद्धिमत्ता कम्प्युट केन्द्र स्थापना गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ। यो पहलले विदेशी पूर्वाधारमा निर्भरताबाट मुक्त गराउने र सुरक्षित डाटाको व्यवस्थापन सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिनाले दुर्गम तथा ग्रामीण भेगमा फोन र इन्टरनेट सेवा सुधार गर्ने र ९०० मेगाहर्ज फ्रिक्वेन्सीमार्फत फोरजी सेवा विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे। आगामी आर्थिक वर्षमा सूचना प्रविधिलाई राष्ट्रिय रणनीतिक उद्योग घोषणा गरी नेपाललाई टेक हब बनाउने योजना रहेको छ।

कृत्रिम बुद्धिमत्ताले ज्ञानको संरचना र शिक्षण पद्धतिमा महत्वपूर्ण परिवर्तन ल्याउँदै शिक्षालाई तीव्र र समावेशी बनाउँदैछ। तथापि, डिजिटल पहुँच र भाषा विविधतामा ध्यान नदिँदा असमानता बढ्ने जोखिम रहेको छ।

सार्क क्षेत्रका विज्ञहरूले उच्चशिक्षामा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विवेकशील प्रयोग र दुरुपयोग रोक्न नीति आवश्यक भएकोमा जोड दिए। त्रिभुवन विश्वविद्यालय र चिनिया राजदूतले एआईका सकारात्मक प्रभावहरू र चुनौतिहरू बताएका छन्।

नेपाल प्रहरीले तीन वर्षे रणनीतिक योजना सार्वजनिक गर्दै प्रविधिमैत्री र नागरिक केन्द्रित सेवा प्रदान गर्ने लक्ष्य राख्यो। योजना अन्तर्गत नवप्रवर्तन र इमानदारिता प्रवर्द्धन गरिने छ।

नास–आइटीले सूचना प्रविधि क्षेत्रमा समसामयिक र व्यावहारिक पाठ्यक्रम विकास गर्ने पहल शुरू गरेको छ जसमा एआई, डेटा साइन्स, ब्लकचेन, क्लाउड कम्प्युटिङ र साइबर सुरक्षा विषयहरू समावेश छन्। यसले उद्योग र बजारको मागअनुसार गुणस्तरीय आईटी शिक्षा प्रदान गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

प्रस्तावित प्रधानन्यायाधीश डा. मनोजकुमार शर्माले एक वर्षभित्र न्याय क्षेत्रलाई प्रविधिमैत्री बनाउन आईटी नीति र मास्टर योजना ल्याउने बताएका छन्। योजना अन्तर्गत डिजिटल पूर्वाधार, भर्चुअल अदालत, र न्यायिक काममा कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रयोग गर्ने तयारी छ।

नेपालमा NAS-IT ले उद्योग समन्वयमा विश्वसहित नयाँ स्नातक तहको आईटी पाठ्यक्रम विकास गर्दैछ जसले व्यावहारिक कौशल, समस्या समाधान, डेटा साक्षरता र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा केन्द्रित हुनेछ। यस पहललाई स्विस एजेन्सी फर डेभलपमेन्ट एण्ड कोअपरेसन र स्विसकन्टाक्टले आर्थिक तथा प्राविधिक सहयोग प्रदान गरिरहेका छन्।

नेपाल टेक रोडशो यूएसए २०२६ अमेरिकामा सम्पन्न भई नेपालको सफ्टवेयर तथा आईटी सेवा क्षेत्रमा विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता प्रस्तुत गरियो। नेपालमा २ हजारभन्दा बढी प्रविधि कम्पनी र १ लाखभन्दा बढी टेक प्रोफेसनल कार्यरत छन्।

भारतमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको क्षेत्रले नवप्रवर्तन र समावेशी प्रविधि वातावरण सिर्जना गरेको छ। यसले साना स्टार्टअपदेखि ठूला उद्योगसम्म तीव्र एकीकरण र आर्थिक विकास प्रवर्द्धन गरेको छ।

वर्ल्डलिंकले काठमाडौँ मातातीर्थमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूलाई लक्षित गर्दै ठूलो डाटा सेन्टर बनाउँदैछ जसले बैंकिङ, क्लाउड र कृत्रिम बुद्धिमत्ता सेवा सुविधा प्रदान गर्नेछ। यो डाटा सेन्टरले नेपालमा डिजिटल पूर्वाधार सुदृढ पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।

विश्व बैंकले नेपालको शैक्षिक विकासमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ र शिक्षा सुधार तथा प्रविधिमैत्री प्रणालीबारे छलफल गरिएको छ। यसले विद्यालय र शैक्षिक पूर्वाधारमा थप लगानी गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले तेस्रो मोबाइल अपरेटर ल्याउने विषयमा अध्ययन सुरु गरेको छ। सञ्चार मन्त्रालयले फोरजी सेवा अप्टिमाइज गरी फाइभजी दोस्रो चरणमा कार्यान्वयन गर्ने तयारी गरिरहेको छ।

सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि नेपालको सूचना प्रविधि क्षेत्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रविधि केन्द्र बनाउने महत्त्वाकांक्षी योजना अघि सारेको छ। यो योजनाले सफ्टवेयर विकास, क्लाउड सेवा, साइबर सुरक्षा र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा प्राथमिकता दिनेछ र डिजिटल पार्क तथा उच्च क्षमताका डेटा सेन्टर निर्माण गर्ने नीति समावेश छ।

सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष ०८३/८४ देखि १० हजार सामुदायिक विद्यालयमा उच्च गतिको इन्टरनेट, डिजिटल सामग्री र कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित सिकाइ प्रणाली विकास गर्ने नीति घोषणा गरेको छ। यसले गुणस्तरीय अभ्याससंगत शिक्षा प्रदान गर्ने उद्देश्य राखेको छ।

सरकारले आगामी आर्थिक वर्षदेखि माध्यमिक तहसम्म निःशुल्क शिक्षा व्यवस्था कार्यान्वयन गर्ने घोषणा गरेको छ जसले निजी शिक्षामा नियमन गर्ने नीति समेटेको छ। यसले शिक्षाको पहुँच र गुणस्तर सुधार्ने लक्ष्य राखेको छ।

सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को नीति तथा कार्यक्रममा कृषि क्षेत्रमा डिजिटल नीति र उत्पादन प्रणालीलाई प्राथमिकता दिएको छ। किसानलाई न्यूनतम समर्थन मूल्य प्रभावकारी रूपमा लागू गरी रकम सिधै बैंक खातामा पठाउने व्यवस्था गरिने योजना छ।

सरकारले नेपाललाई डिजिटल, सेवा तथा प्रविधिमुखी अर्थतन्त्रमा रूपान्तरण गर्दै क्षेत्रीय टेक हब बनाउन राष्ट्रपतिको नेतृत्वमा महत्वाकांक्षी योजना अघि बढाएको छ। डिजिटल पार्क, उच्च क्षमताका डाटा सेन्टर र सार्वजनिक डिजिटल पूर्वाधार निर्माण गरेर प्रविधि निर्यातलाई प्रोत्साहन गरिनेछ।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले नेपाललाई टेक हबका रुपमा अघि बढाउने लक्ष्य घोषणा गरे। सरकारले उच्च क्षमताका डेटा सेन्टर र सार्वजनिक डिजिटल पूर्वाधार विकास गर्दै सफ्टवेयर, क्लाउड सेवा, साइबर सुरक्षा र एआई कम्पिटेसनलाई प्रवर्द्धन गर्ने योजना बनाएको छ।

नेपालमा पहिलो टियर–आइभी हाइपरस्केल डेटा सेन्टर स्थापना हुँदैछ जसले राष्ट्रिय डेटा सुरक्षा र रोजगारी सिर्जनामा ठूलो भूमिका खेल्नेछ। परियोजनाले एआई साक्षरता फैलाउने र स्वदेशी उत्पादन प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

नेपाल पत्रकार महासङ्घकी अध्यक्ष निर्मला शर्माले सञ्चारमाध्यमको सबल उपस्थितिले लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाउने र प्रेस स्वतन्त्रताको आवश्यकताको बारेमा भनाइ प्रदान गरे। उनले कृत्रिम बुद्धिमत्ता र सामाजिक सञ्जालले पत्रकारितामा थपिएका चुनौतीहरूको चर्चा पनि गरे।

भारतले कृत्रिम बुद्धिमत्ता र सेमिकन्डक्टर क्षेत्रमा ठूलो प्रगति गर्दै विश्वमा तेस्रो ठूलो प्रविधि शक्ति बनेको छ। मोहालीको सेमिकन्डक्टर प्रयोगशाला, भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन र गुजरातको सानादमा केनिज टेक्नोलोजीको सेमिकन्डक्टर प्लान्टले यस सफलतामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएको छ।

कञ्चनपुरका निजी विद्यालयहरुलाई प्रचलित शिक्षा ऐन विपरीत अतिरिक्त शुल्क नलिन शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइले निर्देशन दिएको छ। केही विद्यालयहरूले चर्को शुल्क र परीक्षा शुल्क लिने गरेको गुनासो आएपछि यस्तो निर्णय भएकाे छ।

Bichuten Data Vault ले काठमाडौं र बिर्तामोडमा नेपालकै पहिलो टियर IV हाइपर स्केल डाटा सेन्टर परियोजना शुरू गर्ने घोषणा गरेको छ, जसले डिजिटल पूर्वाधार मजबुत पार्दै बैंकिङ र सञ्चार क्षेत्रमा ९९.९९५% अपटाइम सुनिश्चित गर्नेछ। यो योजना हरित जलविद्युत मैत्री र विश्वव्यापी प्रविधि साझेदारीमा आधारित छ र क्षमता विस्तार गर्न सकिने छ।

नयाँ युगका एआई इयरबड्सले स्वास्थ्य संकेतहरू मापन गर्ने, रियल टाइम अनुवाद गर्ने र इन्टेलिजेन्ट नोइज म्यानेजमेन्ट जस्ता कार्यहरू गर्दै प्रयोगकर्ताका लागि व्यक्तिगत सहयोगीको भूमिका निर्वाह गर्दैछन्। बजारमा एप्पल एयरपड्स प्रो, गुगल पिक्सेल बड्स प्रो २, सामसङ ग्यालेक्सी बड्स-३ प्रो लगायतका प्रमुख प्रविधि कम्पनीका स्मार्ट इयरबड्स उपलब्ध छन्।

नेपालले हरित ऊर्जा र युवा जनशक्तिलाई आधार बनाएर क्षेत्रीय आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स केन्द्र बन्ने लक्ष्य राखेको छ। सरकारले राष्ट्रिय एआई र साइबर सुरक्षा नीति विकास गर्दै प्राविधिक शिक्षामा सुधार गरेर दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा जोड दिएको छ।

Artudio with V-Chitra ले 'Resonance' नामक अन्तरक्रियात्मक कला कार्यक्रम प्रस्तुत गरेको छ जसले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, आध्यात्मिकता र प्रकृतिसँग सम्बन्धित मिश्रित मिडिया र प्रविधि मार्फत अनुभव गराउने आठ दिने प्रदर्शनी आयोजना गरेको छ। प्रदर्शनीमा दुवै भौतिक र अनलाइन माध्यमबाट दर्शन, मिथक र परम्परागत तत्वहरूको अन्वेषण गरिएको छ।

सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री डा विक्रम तिमिल्सिनाले सुरक्षित, समावेशी तथा दिगो डिजिटल इकोसिस्टम निर्माणलाई सरकारको प्रमुख प्राथमिकता बनाएको बताए। मन्त्रालयले राष्ट्रिय एआई नीति, राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा नीति र सूचना प्रविधि कानूनी र संस्थागत सुधारमा तीव्रता दिएको छ।

सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री डा विक्रम तिमिल्सिनाले सुरक्षित, समावेशी तथा दिगो डिजिटल इकोसिस्टम निर्माणलाई सरकारको प्रमुख प्राथमिकता बनाएको बताए। मन्त्रालयले राष्ट्रिय एआई नीति, राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा नीति र सूचना प्रविधि कानूनी र संस्थागत सुधारमा तीव्रता दिएको छ।

नेपालको सञ्चार मन्त्रालयले सुरक्षित, विश्वसनीय, समावेशी र दिगो डिजिटल इकोसिस्टम विकासलाई प्रमुख प्राथमिकता बनाएको छ। सरकारले डिजिटल नवप्रवर्तन र एआई क्षेत्रलाई क्षेत्रीय केन्द्र बनाउन, रोजगार सृजनामा डिजिटल क्षेत्रको भूमिका बढाउन प्रतिबद्धता जनाएको छ।

नेपालमा फाइभजी सञ्चालनका लागि फोरजी पूर्वाधार विस्तार आवश्यक रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्। यसमा एआई, डेटा सेन्टर र मोबाइल ब्रोडब्यान्डका विषयमा छलफल भएको छ र डिजिटल अर्थतन्त्रमा डेटा सेन्टरको महत्व औँल्याइएको छ।

कायमकायक प्रधानन्यायाधीश सपना प्रधान मल्लले न्याय सम्पादनमा एआईलाई प्रभावकारी तर विकल्प नभएको औँल्याए। उनले मानवकेन्द्रित दृष्टिकोण, पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गर्दै प्रविधिको सर्वोच्च प्रयोग आवश्यक रहेको र ब्राजिलको 'भिक्टर' एआई प्रणालीलाई उदाहरण दिइन्।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको सहायक कम्पनी 'नेपाल डिजिटल पूर्वाधार कम्पनी' पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको छ जसले इन्टरनेट सेवा प्रदायकलाई प्लग–एन्ड–प्ले मोडलमा पूर्वाधार उपलब्ध गराउनेछ। यसले काठमाडौँको सहरी क्षेत्रमा तारको गुजुल्टो हटाउन र सेवा लागत घटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।

मई १५ मा टेक्सास, ग्रेपभाइनमा आयोजना हुने नेपाल टेक रोड शोले नेपालको आईटी प्रविधिलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। कार्यक्रमले नेपाली आईटी कम्पनीलाई अमेरिकी लगानीकर्ता र गैरआवासीय नेपालीसँग व्यावसायिक सम्बन्ध निर्माण गर्ने अवसर दिनेछ।

मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय र भारतको बिरला ग्लोबल युनिभर्सिटीको सहकार्यमा बहुविषयगत अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सम्पन्न भयो जसले कृत्रिम बुद्धिमत्ता र डिजिटल रूपान्तरणमा दिगो भविष्य निर्माणमा जोड दिएको छ। सम्मेलनले ज्ञान आदानप्रदान, अनुसन्धान वृद्धि र विश्वव्यापी शैक्षिक सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गर्यो।

नास आईटीले आगामी बजेटमा सूचना प्रविधि उद्योगलाई १० वर्षसम्म १ प्रतिशत मात्र आयकर लागू गर्ने, निर्यात क्रेडिट उपलब्ध गराउने र स्कूल तहबाट आइटी र एआई पाठ्यक्रम अनिवार्य गर्न सरकारलाई आग्रह गरेको छ। यसले साइबर सुरक्षा र डाटा गोपनीयता कानुन अद्यावधिक गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि औँल्याएको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सहमहामन्त्री विपिनकुमार आचार्यले विधेयक निर्माण प्रक्रियामा नागरिक सहभागिता बढाउन 'विधेयक प्रयोगशाला' शुरु गरेका छन्। यसले नागरिक, विषय विज्ञ र सरोकारवालाबाट प्रत्यक्ष सुझाव सङ्कलन गरी संसदमा दर्ता भएका विधेयकहरूमा छलफल र सुधार गर्ने सुविधा प्रदान गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले युवा र प्रविधिमैत्री इन्जिनियरहरूसँग 'विशेष विचार मन्थन' कार्यक्रम सञ्चालन गरी सेवा सुधार र स्मार्ट ग्रिड प्रविधि लागू गर्ने कार्ययोजना अघि बढाएको छ। यसले वितरण र प्रसारण प्रणालीलाई छिट्टै आधुनिक बनाउन र विश्वस्तरिय सेवा प्रदान गर्न उद्देश्य राखेको छ।

Sony को AI अनुसन्धान विभागले 'Ace' नामक रोबोट विकास गरेको छ जसले विशेषज्ञ स्तरको टेबल टेनिस खेल प्रदर्शन गरेको छ। रोबोटले उच्च गति र सटीकता सहित मानव विशेषज्ञ खेलाडीहरूलाई पराजित गरी अद्वितीय खेल शैली देखाएको छ।

प्रविधि उद्यमी आयुष श्रेष्ठले कोडिङ, उत्पादन विकास र रणनीतिमा एआईको उपयोग गरी कार्यप्रवाह तीव्र र सुधार गर्दैछन्। उनले चलचित्र पूर्वनिर्माणका लागि AI-आधारित उपकरण StoryBirdie निर्माण गरेका छन् जसले शट लिस्ट र कथानक स्वचालित बनाउँछ।

पूर्वशिक्षामन्त्री महावीर पुनसहितका विशेषज्ञहरूले शिक्षा मन्त्रालयलाई तीन वर्षे उच्च शिक्षा सुधार रणनीति पेस गरेका छन्। यसमा विश्वविद्यालय व्यवस्थापन सुधार, गुणस्तर वृद्धि र भर्ना प्रणाली विद्योत नियमन समावेश छन्।

नेपालको सूचना प्रविधि क्षेत्रमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोगले उत्पादकत्व बृद्धि गरेको छ तर विश्वविद्यालय र विद्यालयहरूले अझै एआई शिक्षा समायोजन गर्न सकेका छैनन्। नयाँ स्नातकहरूले आवश्यक एआई क्षमता नभएकाले रोजगार अघि ठूलो प्रशिक्षण आवश्यक पर्दछ।

मानिसहरूले स्वास्थ्य समस्यामा सहज पहुँचका लागि एआई च्याटबोट प्रयोग गरिरहेका छन् तर विशेषज्ञहरूले तिनीहरूको सल्लाहलाई चिकित्सकीय विकल्प नभएर मात्र सूचना स्रोतको रूपमा प्रयोग गर्न सुझाव दिएका छन्। अनुसन्धानले च्याटबोटले वास्तविक जीवनका केसहरूमा ३५ प्रतिशत मात्र सटीकता प्रदर्शन गरेको देखाएको छ।

एम्च्याम नेपालले अमेरिकामा उच्चस्तरीय भेटघाट सम्पन्न गरी नेपाललाई सफा ऊर्जामा आधारित डिजिटल पूर्वाधार केन्द्र बनाउने उद्देश्यले युएस–नेपाल एनर्जी रोडसो आयोजना गर्ने सहमति गरेको छ। यसमा डीएफसीले नेपाली उद्यम र डिजिटल पूर्वाधार विकासमा वित्तीय सहयोग गर्ने सम्भावना व्यक्त भएको छ।

नेपाली व्यापार प्रतिनिधिमण्डलले वाशिङटनमा अमेरिकी अधिकारीहरूसँग भेटघाट गरी नेपाललाई सफा उर्जामा आधारित डिजिटल पूर्वाधार केन्द्र बनाउन 'हाइड्रो-टु-डेटा' रणनीति प्रस्तुत गरेको छ। अमेरिकी निकायहरूले यो पहलमा वित्तीय अवसर र नीति सुधारमा रुचि देखाएका छन्।

एन्थ्रोपिकले 'क्लाउड मिथोस' नामक अत्याधुनिक एआई मोडेल सार्वजनिक गरेको छ जसले प्रमुख सफ्टवेयर प्रणालीका कमजोरीहरू पत्ता लगाउन सक्छ। यसको दुरुपयोगबाट हुने सम्भावित नोक्सान रोकथामका लागि अमेरिका र चीनबीच सहयोग आवश्यक पर्ने विज्ञहरूले बताए।

एन्थ्रोपिकले 'क्लाउड मिथोस' नामक नयाँ सुपर इन्टेलिजेन्ट एआई मोडेल सार्वजनिक गरेको छ जुन विश्वका सफ्टवेयर प्रणालीका कमजोरीहरू पत्ता लगाउन सक्षम छ। यसले साइबर सुरक्षा र राष्ट्रिय सुरक्षामा ठूलो जोखिम निम्त्याउने सम्भावना भएका कारण अमेरिका र चीनबीच दुरुपयोग रोक्न सहकार्य आवश्यक भएको सुझाव दिइएको छ।

वैश्विक रूपमा एआईले २०३० सम्म ९२ मिलियन रोजगारहरू प्रतिस्थापन गर्ने अपेक्षा छ तर १७० मिलियन नयाँ रोजगार सिर्जना हुनेछ। नेपालले पाँच वर्षभित्र ५,००० एआई जनशक्ति तयार गर्ने राष्ट्रिय एआई नीति मार्फत तयारी गर्दैछ।

सरकारले आगामी पाँच वर्षभित्र नेपालमा कृत्रिम बौद्धिकता र कम्प्युटिङ शक्ति निर्यात गर्ने महत्वकांक्षी योजना सार्वजनिक गरेको छ। यस अन्तर्गत डिजिटल परियोजनामा स्थानीय IT कम्पनीहरुको सहभागिता सुनिश्चित गर्ने, सफ्टवेयर नेपालमै विकास गर्ने र IT प्रवर्द्धन बोर्ड गठन गर्ने योजना राखिएको छ।

नेकपा (एमाले) का सांसद ऐन महरले निजी क्षेत्रलाई राज्यको मेरुदण्ड मानेर स्पष्ट र मित्रवत् दृष्टिकोण अपनाउन सुझाव दिएका छन्। उनले कर प्रणाली सुधार गरी निर्यातमुखी व्यवसायमा केन्द्रित गर्न विशेष ध्यान दिनुपर्ने बताएका छन्।

नेपाली सफ्टवेयर कम्पनी विधि प्रा.लि.ले १३ वर्षमा प्रवेश गरेको छ र २०० भन्दा बढी कम्पनीहरूलाई HR तथा payroll सफ्टवेयर र १०० भन्दा बढीलाई ERP प्रणाली उपलब्ध गराउँदै आएको छ। कम्पनीले आफ्ना उत्पादनमा स्मार्ट स्वचालनका लागि कृत्रिम बुद्धिमत्ता समावेश गर्ने योजना बनाएको छ।

नेपाल अटोमोबाइल इम्पोर्टर्स एण्ड म्यानुफ्याक्चरर्स एसोसिएसनले अर्थमन्त्रीसँग अटोमोबाइल क्षेत्र सुधारका मागहरू प्रस्तुत गरेको छ। मन्त्रालयले निजी क्षेत्रमैत्री वातावरण बनाउन र कर संरचना सरल बनाउन प्रतिबद्धता देखाएको छ।

हार्वर्ड र MIT का नेपाली विद्यार्थीहरूले पहिलोपटक क्याम्ब्रिज, म्यासाचुसेट्समा 'द नेपाल डिस्कोर्स २०२६' समिट आयोजना गर्दैछन् जसमा करिब ४०० सहभागी र ३० जना वक्ताहरू सहभागी हुनेछन्। सम्मेलनले एआई, नेतृत्व, संस्थागत मजबुती र प्रवासी संलग्नतामा केन्द्रित कार्ययोजना 'स्ट्राटेजिक फोरसाइट २०३५' तयार गर्नेछ।

राजत सैंजुले प्रभावकारी एआई विकासका लागि आलोचनात्मक सोच र नैतिक बुझाइमा साहित्यको महत्त्व औंल्याएका छन् र नेपालमा पूर्वाधार, शिक्षाका साथै राष्ट्रिय एआई रणनीतिको आवश्यकतालाई जोड दिएका छन्। यसले नेपालीहरूलाई विश्वव्यापी रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्षम बनाउने अवसरहरू खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।

डा. परशुराम दाहालले चुनावमा एआई र एल्गोरिदमको भूमिका र भविष्यको रोजगारीमा एआईको प्रभावबारे चर्चा गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा सामग्री एल्गोरिदमले चुनाव नतिजामा प्रभाव पारेको र नेपाली विदेशिहरूको राजनीतिक योगदानलाई समेत जोड दिएका छन्।

अमेरिकी दूतावासको समर्थनमा संचालन गरिएको सीडिंग एण्ड स्केलिङ इनोभेसन्स पहल अन्तर्गत २० नेपाली एआई र प्रविधि उद्यमहरूले बजार-ready समाधानहरू प्रदर्शन गरेका छन्। यसले नेपालका प्रविधि क्षेत्रलाई विश्व बजारमा फैलाउन र अन्तर्राष्ट्रिय मेन्चरिङ र लगानीसँग जोड्न मद्दत पुर्‍याएको छ।

आकाशटेलले ग्राहक सेवा कलहरू प्रवाहमा सुधार गर्न एआई-संचालित अन्तरक्रियात्मक भ्वाइस रिस्पोन्स प्रणाली सुरु गरेको छ। यसले बैंक, अस्पताल र सरकारी निकायहरूमा कल व्यवस्थापनमा दक्षता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले कालोसूचीमा पर्ने प्रावधानहरूमा अध्ययन सुरु गरेको छ जसले चेक बाउन्स र ऋण मुद्दाको व्यवस्थापन सुधार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। गर्भनर विश्वनाथ पौडेलले व्यवसायीहरूलाई प्रोत्साहन गर्दै सूचना प्रविधि उद्योगलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

एशियन डेभलपमेन्ट बैंकले नेपालमा डिजिटल रूपान्तरणलाई तीव्र बनाउँदै ४० मिलियन अमेरिकी डलर मूल्यको सवल ऋण स्वीकृत गरेको छ। यस परियोजनाले सरकारको डाटा होस्टिङ, साइबर सुरक्षा र डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारलाई सुधार गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

संयुक्त राष्ट्र महासचिव एन्तोनियो गुटेरेसले मानवकेन्द्रित सुरक्षित एआई प्रयोगका लागि विश्वव्यापी नीति र सुरक्षा मापदण्ड बनाउन आग्रह गरेका छन्। नवगठित ४० सदस्यीय वैज्ञानिक प्यानलले एआई मूल्याङ्कन र सिफारिस प्रदान गर्नेछ।

लगानी बोर्ड नेपालका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुशील ज्ञवालीले डिजिटल अर्थतन्त्र लाभान्वित गर्न रणनीतिक लगानी अपरिहार्य भएको बताएका छन्। नेपालले डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्कमार्फत कानूनी, नीतिगत र संस्थागत संरचना विकास गरी भारत-नेपाल सरकार र निजी क्षेत्रबीच सहकार्यलाई प्रोत्साहित गरेको छ।

Startup Network Nepal र Oorja Worldले काठमाडौंमा मार्च १५–१६ मा पहिलो राष्ट्रिय एआई ह्याकाथन र मार्च ३१ मा राष्ट्रिय एआई सम्मेलन आयोजना गर्ने घोषणा गरेका छन्। यी कार्यक्रमहरूले ऊर्जा, स्वास्थ्य, फिनटेक लगायत क्षेत्रहरूमा नवप्रवर्तन र नीति विषयमा समन्वय र सहयोगलाई प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्य राख्छन्।

नेपालको सूचना प्रविधि क्षेत्रले कुल जीडीपीमा १.९४ प्रतिशत योगदान पुर्याएको छ र ६७ अर्ब रुपैयाँ बराबरको IT सेवा निर्यात भएको छ। प्रमुख राजनीतिक दलहरूले आगामी निर्वाचनका लागि डिजिटल रोजगारी र साइबर सुरक्षा योजनाहरू सार्वजनिक गरेका छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकले डाटा सेन्टर, क्लाउड कम्प्युटिङ, एआई र रोबोटिक्स क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह सहज बनाउने नीति ल्याएको छ जसले डिजिटल अर्थतन्त्र विस्तार र प्रविधि क्षेत्रमा लगानी प्रोत्साहित गर्नेछ।

नेपाल प्रहरीले नयाँ एआई तथा एडभान्स्ड एनालिटिक्स सेल सुरु गरेको छ जसले आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी अपराध अनुसन्धान र कानून प्रवर्तन सुधार गर्ने उद्देश्य राखेको छ। गृह मन्त्री ओम प्रकाश आर्यालले उक्त सेल उद्घाटन गरेका हुन् र यसले डिजिटल प्रमाण सङ्कलनमा थप सक्रियता ल्याएको छ।

नेपाल प्रहरीले नक्सालस्थित मुख्यालयमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स एन्ड एडभान्स्ड एनालिटिक्स सेल स्थापना गरी साइबर अपराध र मिथ्या सूचना नियन्त्रणमा प्रभावकारी कदम चालिरहेको छ। पाँचवटा गलत सूचना फैलाउने घटनामा संलग्नलाई नियन्त्रणमा लिएर कानुनी कारबाही गरिएको छ।

नेपाल प्रहरीले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स एन्ड एडभान्स्ड एनालिटिक्स सेल स्थापना गरी डिजिटल खतराहरू र मिथ्या सूचना नियन्त्रणमा प्रविधि प्रयोग सुरु गरेको छ। गृह मन्त्री ओम प्रकाश आर्यालले उद्घाटन गरेका थिए र निर्वाचन आचारसंहिताको कार्यान्वयनमा यो सेल सहयोग गर्नेछ।

डॉ. वरुण चौधरीले भारतमा आयोजित भारत एआई प्रभाव सम्मेलन २०२६मा नेपालको प्रतिनिधित्व गरेका छन् र नेपाल-भारतबीच प्रविधि सहयोगमा सम्भावना औंल्याएका छन्। सम्मेलनमा विश्वका १०० भन्दा बढी देशका प्रतिनिधि सहभागी थिए।

मुकेश अम्बानीको रिलायन्स समूहले एआई पूर्वाधारमा १ खर्ब १० अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ। यस प्रयासले एआई प्रविधिको लागत कम गर्ने र भारतलाई प्रविधि हब बनाउने लक्ष्य राखेको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले एआईलाई विश्वव्यापी साझा सम्पत्ति बनाउनुपर्ने र यसको लोकतन्त्रिकरण आवश्यक भएको बताएका छन्। उनले समावेशी र खुला वातावरणमा मात्र एआईको फाइदा सुनिश्चित गर्न सकिने बताएकाछन्।

भारतका अधिकारीहरूले आगामी दुई वर्षमा कृत्रिम बौद्धिकता क्षेत्रमा २०० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी लगानी हुने सम्भावना व्यक्त गरेका छन्। यसले क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रवर्द्धन र नवप्रवर्तनको संकेत गर्दछ।

कृत्रिम बौद्धिकताले अल्जाइमर र पार्किन्सनजस्ता न्यूरोलोजिकल रोगहरूको प्रारम्भिक पहिचान र व्यक्तिगत उपचारमा सहयोग पुर् याइरहेको छ। नेपालमा सीमित उपचार पहुँच र न्यूरोलोजिस्ट अभावलाई टेलिमेडिसिन मार्फत सुधार गर्ने सम्भावना छ।

नेपालमा सूचना प्रविधि सेवा निर्यात करिब डेढ खर्ब रुपैयाँ पुगेको छ जसले देशको डिजिटल अर्थतन्त्रमा ठूलो फड्को मारेको छ। सरकारले आईटी क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिँदै उत्तरदायित्व र लगानी दशक घोषणा गरेको छ।

नेपालमै विकास गरिएको एआई-सञ्चालित एकीकृत डिजिटल प्रणाली 'ग्लोबल डाइरी' सञ्चालनमा आएको छ जसले नागरिक, व्यवसाय र सरकारलाई जोड्ने काम गर्दछ र व्यवसायीहरूको डिजिटल उपस्थिति प्रवर्द्धन गर्दछ।

नेपालले नागरिक, व्यवसाय र सरकारलाई जोड्ने 'ग्लोबल डाइरी' नामक एआई-सञ्चालित एकीकृत डिजिटल प्रणाली सुरु गरेको छ जसले व्यवसायहरूलाई डिजिटल उपस्थितिमा सहायतापुर्ण डिजिटल सेवा र संदिग्ध कारोबार रोकथामको व्यवस्था गरेको छ।

तिङ तिङ, नेपाली एआई स्टार्टअपले वेब समिट कतार २०२६ मा आफ्ना प्रतिष्ठित स्थानीय विकसित एआई इन्जिनहरू प्रदर्शन गरेको छ र नेपालको बढ्दो एआई क्षमता दर्शाएको छ। कम्पनीले अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूसँग अन्तरक्रिया गर्दै प्रविधिको क्षेत्रीय विस्तार योजना गरेको छ।

नेकपाले सूचना प्रविधिको अधिकतम प्रयोग गरी आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने र विज्ञान तथा प्रविधिमा आधारित राष्ट्रान्तरण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यस अन्तर्गत शिक्षा सुधार, प्रविधि पार्क स्थापना र डिजिटल शासन सुदृढीकरण योजना रहेका छन्।

नेपाली एआई स्टार्टअप तिङ तिङले वेब समिट कतार २०२६ मा स्वदेशी विकसित 'Riri' भ्वाइस इन्जिन र 'अन्डरस्ट्यान्डिङ इन्जिन' प्रदर्शन गरी अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताहरूको आकर्षण प्राप्त गरेको छ। यसले नेपालको एआई क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रीय वृद्धि अवसर देखाएको छ।

नेपाली एआई कम्पनी तिङ तिङले वेब समिट कतार २०२६ मा नेपालको मात्र प्रतिनिधित्व गरेको छ, जहाँ यसको स्वदेशी विकसित 'RIRI' आवाज इन्जिन र 'अन्डरस्ट्यान्डिङ इन्जिन' प्रस्तुत गरिएको छ। कम्पनीले बहुभाषी विस्तारका योजना पनि सार्वजनिक गरेको छ।

एआईलाई डराउनु पर्ने वा जादु जस्तो समाधान होइन; यो मानव निर्णय द्वारा आकारित उपकरण हो जसले रूपान्तरणकारी लाभ र चुनौतीहरू दिन्छ। यो सहिष्णुता, नीतिगत नियमन र नैतिक प्रयोग आवश्यक पर्ने विषय हो।

नेपाली प्रोफेशनल एकाउन्टेण्ट्स फाउन्डेशनले दुबईमा 'YANTRA – एआई र नवप्रवर्तन' विषयक सेमिनार आयोजना गरी वित्तीय क्षेत्रमा कृत्रिम बौद्धिकताको प्रभाव र सहयोगमा जोड दिएको छ। कार्यक्रमले भेन्यूमा रहेका नेपाली वित्तीय र लेखा व्यवसायीहरूलाई एकत्रित गर्दै नेटवर्किङ र सहकार्यलाई प्रवर्द्धन गरेको छ।

नेपालमा स्थानीय र संघीय निर्वाचनका लागि नयाँ चुनावी प्रचार शैली लागू भएको छ जसमा सामाजिक सञ्जाल र एआई प्रविधिको प्रयोग भइरहेको छ। सबै दल र उम्मेदवारहरूले भिडियो सन्देश र डिजिटल मिडियाको माध्यमबाट प्रचार गर्दैछन् भने दुष्प्रचार रोक्न निर्वाचन आचारसंहिताले व्यवस्था गरेको छ।

काठमाडौंमा नेपाल उद्योग व्यापार सङ्घले एआई नीति र औद्योगिक विकास सम्बन्धी अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गरेको छ। सञ्चार मन्त्री जगदीश खरेल र दुई दर्जनभन्दा बढी प्रविधि प्रतिनिधिहरू सहभागी भएका छन्; सहकार्य र उचित नीतिको आवश्यकता औंल्याइएको छ।

क्यानडा दूतावास र हम्बर पोलिटेक्निकले नेपालमा कृत्रिम बौद्धिकता नीति तथा शासनमा उच्चस्तरीय समन्वय बैठक आयोजना गरेको छ। कार्यक्रमले संस्थागत क्षमता सुदृढीकरण र क्षेत्रीय सहयोगमा जोड दिँदै जिम्मेवार प्रविधि अपनाउने प्रयासलाई बल पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको वित्तीय जानकारी एकाइले डिजिटल भुक्तानीमार्फत हुन्डी र सम्पत्ति शुद्धीकरणका जटिल स्वरूप पत्ता लगाएको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले अस्वाभाविक कारोबारको निगरानी गरी कडाइ गर्नुपर्ने व्यवस्था बनाइएको छ।

नेपाल सरकारले प्रविधि साक्षरता, डिजिटल नीति, एआई र साइबर सुरक्षा जीवन्त लागू गरी डिजिटल शासन सुधार गर्नुपर्ने देखिएको छ। निजी क्षेत्रले पूर्वाधार विकास गरेको भए पनि सरकारी सेवाहरूमा सुधार आवश्यक छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले नेपालको एआई नीति र डिजिटल राजमार्ग पहलले डिजिटल रूपान्तरणमा आधार तयार पारेको बताउँदै शासन, पारदर्शिता र भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि यसको महत्त्व रेखांकित गरेका छन्। कार्यक्रममा डिजिटल संचालक र सचिव राधिका अर्यालले एआई नीतिको कार्यान्वयन र समावेशी सेवा प्रवाहलाई प्राथमिकता दिएको उल्लेख गरे।

वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले काठमाडौँ र ललितपुरमा १८ फर्मको निरीक्षण गरी न्यू आर ए इन्टरप्राइजेजलाई २० हजार रुपैयाँ जरिवाना गरेको छ। अन्य १७ फर्मलाई सुधारात्मक निर्देशन दिइएको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले राष्ट्रिय एआई नीति र डिजिटल राजमार्ग पहलमार्फत नेपालको डिजिटल रूपान्तरण अत्यावश्यक भएको बताएका छन्। यसले राम्रो प्रशासन, पारदर्शिता र भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा मद्दत पुर्याउने र विविध क्षेत्रहरुमा डिजिटल सेवाका अवसरहरू सृजना गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

काठमाडौँ विश्वविद्यालयको धुलिखेल क्याम्पसमा तीन दिनसम्म चल्ने 'एआई कन्क्लेभ २०२६' आयोजना भएको छ जसले शिक्षा, स्वास्थ्य, वित्त, शासन लगायत क्षेत्रमा एआई नवप्रवर्तन र जनचेतना फैलाउने लक्ष्य राखेको छ। कार्यक्रममा राष्ट्रिय एआई सम्मेलन, परियोजना प्रदर्शनी, रोबोटिक्स प्रतिस्पर्धा, ई-गामिङ तथा प्राबिधिक वार्ता र प्यानल छलफलहरू समावेश छन् र लगभग ५,००० सहभागी रहने अपेक्षा गरिएको छ।

काठमाडौँ विश्वविद्यालयमा तीन दिने 'एआई कन्क्लेभ-२०२६' सम्मेलन सुरु भएको छ जसमा शिक्षा, स्वास्थ्य, वित्त लगायत क्षेत्रमा एआई प्रयोगप्रति जनचेतना फैलाउने विविध कार्यक्रमहरू समावेश छन्। सम्मेलनमा करिब पाँच हजार अवलोकनकर्ताको सहभागिता रहने अनुमान गरिएको छ।

काठमाडौंमा जनवरी १०-११ मा आयोजना हुने 'AI Conf 2026' मा विश्वका एआई विकासकर्ता तथा विज्ञहरुले सहभागिता जनाउनेछन्। सम्मेलनले नेपालमा एआई उत्पादन र प्रणाली विकासलाई प्रवर्द्धन गर्ने, विविध उद्योगमा एआई प्रवेदन र जिम्मेवारीबारे बहस हुने लक्ष्य राखेको छ।

नेकपा (एमाले)ले सूचना प्रविधिलाई पार्टीको प्रमुख कार्यदिशाको रूपमा अघि बढाउने निर्णय गरेको छ र अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले सामाजिक सञ्जालको प्रभावकारी प्रयोगमा जोड दिएका छन्। यसले पार्टीको राजनीतिक रणनीतिमा प्रविधिको भूमिका बढाएको देखिन्छ।

एआई प्रणालीहरूले मानव स्वतन्त्रता, पूर्वाग्रह, सामाजिक असमानता र आर्थिक असन्तुलनमा जोखिम पुर्‍याउने चेतावनी दिइएको छ। यसले मानव मूल्य र बुद्धिमत्तासँग मेल नखाने समस्या र सामाजिक विभाजनलाई दोहोर्याउने असर गर्ने देखिएको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले नेपाललाई डिजिटल राजमार्गमा पुर्‍याउन नीति सुधार र सूचना प्रविधि क्षेत्रमा साझेदारीमा सरकार सक्रिय रहेको बताएका छन्। राष्ट्रिय एआई नीति कार्यान्वयनमा तीन महिनाभित्र अन्तरिम सरकारले समर्थन गरेको छ र नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतालाई प्रवर्द्धन गर्न सबै पक्षलाई आह्वान गरेका छन्।

सांस्कृति आचार्यले बताए अनुसार एआईले विचारहरूलाई स्पष्ट र सुव्यवस्थित भाषणमा परिणत गर्न, श्रोताको प्रतिक्रिया अगाडि देख्न र भावनात्मक सन्तुलन सुधार गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ। यसले मानव भावना र प्राविधिक विश्लेषण मिसाएर प्रभावकारी वक्तृत्व सिर्जना गर्ने क्षमता विकास गरेको छ।

Samsung Innovation Campus Nepal ले जूनदेखि डिसेम्बरसम्म चलेको एआई र बिग डाटा तालिम कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको छ र नयाँ कोडिङ तथा प्रोग्रामिङ ब्याच सुरु गरेको छ। यसले नेपाली युवाहरूमा डिजिटल सीप विकास र प्राविधिक तथा सौmचारिक क्षमतामा वृद्धि गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

Samsung Innovation Campus Nepalले जूनदेखि दिसम्बरसम्म चलेको AI र Big Data तालिम पूरा गरी नयाँ कोडिङ र प्रोग्रामिङ ब्याच सुरु गरेको छ। यसले नेपाली युवाहरुलाई औद्योगिक सीप र डिजिटल नवप्रवर्तनमा थप सक्षम बनाउने उद्देश्य राखेको छ।

APIGA Nepal 2025 ले दुईदिने कार्यशालामा युवाहरुलाई डिजिटल शासन, इन्टरनेट नीति र साइबर सुरक्षा सम्बन्धी तालिम दिएको छ। यसले नेपालका भविष्यका डिजिटल नेताहरुको विकास र विश्वव्यापी डिजिटल नीति पहलमा सहभागिता बढाउने लक्ष्य राखेको छ।

गैरसरकारी संस्था महासंघले सरकारलाई संघ-संस्था ऐन संशोधन, डिजिटल प्रक्रिया सुधार, अनुगमन सुदृढीकरण र युवा रोजगारी प्रवर्द्धन लगायत १० बुँदे मागपत्र पेस गरेको छ। मन्त्री श्रद्धा श्रेष्ठले मागहरू गम्भीर अध्ययन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएकी छिन्।

लक्ष्मी सनराइज बैंकले डिजिटल डिसेम्बर २०२५ अभियानअन्तर्गत प्रविधि तथा कृत्रिम बुद्धिमत्ता नवप्रवर्तनलाई मज़बुत बनाउने समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेको छ। यसले उद्यम डिजिटलाइजेशन, एपीआई सक्षमकरण र प्लेटफर्म कनेक्टिभिटीमा सहकार्य गर्ने योजना बनाएको छ।

अनुसन्धानले देखाएको छ कि एआईको अत्यधिक प्रयोगले मस्तिष्कको संज्ञानात्मक क्रियाकलाप कम गर्न सक्छ र विद्यार्थीहरूको सिक्ने क्षमता र आलोचनात्मक सोचमा नकारात्मक असर पुर्याउँछ। विशेषज्ञहरूले यसका लागि उचित प्रयोग र मार्गदर्शन आवश्यक रहेको बताएका छन्।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा राष्ट्रिय सहमति भएमा कम खर्चमा इलेक्ट्रोनिक मतदानको व्यवस्था गर्न सकिने बताउनुभएको छ। यो कदम नेपालको डिजिटल रूपान्तरण र प्रविधिमैत्री निर्वाचनमा महत्वपूर्ण प्रगतिका रूपमा रहेको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले Startup Summit 2025 मा राष्ट्रिय एआई नीति कार्यान्वयन र डिजिटल नेपाल नीति ढाँचा तयार गर्न पहल भइरहेको बताए। यसले युवा तथा प्रविधि क्षेत्रका नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतालाई सहयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

नेपालका सरकारी सेवाहरूमा सर्भर डाउन र कमजोर पूर्वाधारका कारण बारम्बार समस्या भइरहेकाले जनतालाई सेवा प्राप्तिमा कठिनाइ भोग्नु परेको छ। डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्कले केही सुधार ल्याए पनि साइबर सुरक्षा जोखिम र प्रभावकारी प्रविधि प्रयोगमा अझै सुधार आवश्यक रहेको छ।

मधेशका युवा उद्यमीहरूले प्रविधि उद्योगमा नेपाल र भारतबीच सहकार्य गर्ने आवश्यकतामा जोड दिएका छन्। उनीहरूले नीतिगत अस्पष्टता र कानुनी अड्चनहरूले सहकार्यमा चुनौती आएको तर खुल्ला सिमाना र अनुकूल वातावरणले सम्बन्ध बलियो पार्न मद्दत गर्ने बताएका छन्।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा २०२५ को पहिलो हिमालयन रिम क्षेत्रीय फिल्म प्रदर्शनी सुरु भएको छ जसमा चीनको एआई-निर्मित एनिमेटेड फिल्महरू प्रदर्शन गरिएका छन्। यस कार्यक्रमले नेपाल-चीन बीच सांस्कृतिक र प्रविधि सहयोग प्रवर्द्धन गर्ने प्रयास गरेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक र डिजिटल भुक्तानी कम्पनीहरूका लागि जिम्मेवार र नैतिक एआई प्रयोग प्रवर्द्धन गर्ने मस्यौदा तयार पारेको छ। मस्यौदाले बोर्ड र वरिष्ठ व्यवस्थापन स्तरमा जवाफदेहिताका साथै जोखिम मूल्याङ्कन र पारदर्शिता सुनिश्चित गर्ने प्रावधान राखेको छ।

अमेजनले आगामी पाँच वर्षमा भारतमा ३५ अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको छ जसले भारतीय विक्रेताहरूको निर्यात ८० अर्ब डालरसम्म पुर् याउने र १० लाख नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखेको छ। कम्पनीले २०२३ सम्ममा भारतमा ४० अर्ब डलर लगानी गरिसकेको थियो।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक र वित्तीय संस्थाहरूमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको जिम्मेवार प्रयोगका लागि मार्गदर्शन मस्यौदा तयार गरेको छ जसले क्रेडिट स्कोरिङ, धोखाधडी पत्ता लगाउने, ग्राहक सेवा र जोखिम व्यवस्थापन समेट्नेछ। यसले साइबर लचकता र गोपनीयताको कानूनी पालना अनिवार्य बनाउनेछ।

यशोदा फुड्सले कपिलवस्तुस्थित उत्पादन केन्द्रमा ८६५ केडब्ल्यूपी क्षमताको रूफ–टप सोलार परियोजना जडान गरेको छ जसले कुल विद्युत् खपतको करिब ८० प्रतिशत सौर्य ऊर्जाबाट पूरा गर्ने योजना बनाएको छ। यो नेपालमा पहिलो सौर्य ऊर्जामा आधारित नुडल्स उत्पादन गर्ने उद्योग हो।

नेपालले कृत्रिम बौद्धिकतालाई विदेश नीति प्राथमिकतामा राखेर राष्ट्रिय हित संरक्षण र डिजिटल सम्प्रभुता सुनिश्चित गर्न रणनीतिक तयारी बढाएको छ। यसले जलविद्युत र हरित डाटा सेन्टर विकासमार्फत डिजिटल आर्थिक अवसरहरू प्रवर्द्धन गर्न केन्द्रित छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय क्षेत्रको एआई प्रयोगलाई नियन्त्रित गर्न मार्गदर्शन मस्यौदा प्रस्तुत गरेको छ जसले एआई प्रणालीलाई उच्च जोखिम र गैरउच्च जोखिममा वर्गीकरण गर्दै साइबर जोखिम र डीपफेक चुनौतीहरू सम्बोधन गर्ने प्रावधान राखेको छ। यसले पारदर्शिता र ग्राहक गोपनीयताको सुनिश्चितता पनि समेटेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्टिफिशियल इन्टेलिजेन्स गाइडलाइनको मसौदा तयार गरी सुझाव माग गरेको छ। यसले वित्तीय क्षेत्रमा एआई प्रयोगको नियमनका लागि कानूनी र प्राविधिक आधार तयार पार्ने उद्देश्य राखेको छ।

बीजिङमा आयोजित २०२५ वर्ल्ड इन्टरनेट अफ थिङ्स सम्मेलनमा डिजिटल प्रविधिहरूले ऊर्जा उद्योगलाई दिगोपन र दक्षतामा रूपान्तरण गरिरहेको कुरामा जोड दिइयो। १३० बढी देशहरू कार्बन न्यूट्रलिटी प्रतिबद्धतामा छन् र चीनले ऊर्जा व्यवस्थापन पुनर्गठनमा प्रमुख भूमिका खेलिरहेको छ।

ट्रेकिङ एजेन्सिज् एशोसियसन अफ नेपाल र साझेदारहरूले प्रविधिमैत्री पर्यटन र कृत्रिम बुद्धिमत्ता तालिम सुरु गरेका छन् जसमा ३० ट्रेकिङ कम्पनीहरू सहभागी छन्। यस तालिमले पर्यटन क्षेत्रमा एआई प्रयोग, गन्तव्य विकास, क्षमता विकास र सुरक्षा विषयहरू सिकाउनेछ।

कृत्रिम बौद्धिकताले पत्रकारितामा छिटो सामग्री उत्पादन गर्दै छ तर सत्यता पुष्टि नगरेको कारण लोकतन्त्रमा विश्वासमा चुनौती पुर्‍याएको छ। यसले नियमन नहुँदा गलत सूचना फैलन सक्ने जोखिम बढाएको छ।

कृत्रिम बुद्धिमत्ताले विद्यार्थीहरूको अध्ययन प्रक्रियामा प्रभाव पारेको छ जसले सिर्जनात्मकता र एकाग्रता घटाउनुका साथै जटिल समस्याहरूको समाधानमा सहयोग पुर्‍याएको छ। तर अन्तिम निर्णय सधैं मानिसकै हातमा रहन्छ र यसमा नैतिकता वा चेतना हुँदैन।

काठमाडौं महानगरपालिकाले अन्य वडाहरूमा विस्तार गर्न वडाहरु १७, १८, १९ र २९ मा डिजिटल साक्षरता तथा साइबर सुरक्षा तालिम सुरु गरेको छ। यो कार्यक्रमले नागरिकलाई इन्टरनेटजन्य जोखिम र डिजिटल सुरक्षामा जनचेतना बढाउने उद्देश्य राखेको छ।

पाटा नेपाल, एनएमबी बैंक र भिसाले संयुक्त रुपमा नेपालका पर्यटन क्षेत्रका लागि डिजिटल भुक्तानी समाधान प्रवर्द्धन गर्ने सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर गरेका छन्। यसले साना र मध्यम पर्यटन व्यवसायमा डिजिटल भुक्तानीलाई सहज बनाउने लक्ष्य राखेको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले महिला र बालिकामाथि हुने डिजिटल हिंसा रोक्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताएका छन् र कानुनी तथा नीतिगत सुधारको अग्रसरता जनाए।

अक्षय गोल्याणले गोल्याण ग्रुपको प्रबन्ध निर्देशकको रूपमा उद्योगमा नवप्रवर्तन र दीगो विकासमा जोड दिएका छन्। समूहले कृषि, ऊर्जा, जलविद्युत र हस्पिटालिटी क्षेत्रमा लगानी गर्दै राष्ट्रिय उत्पादन वृद्धिमा योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

नेपालमा पहिलोपटक अपांगता भएका व्यक्तिहरूका लागि राष्ट्रियस्तरको एआई ह्याकाथन 'एआई फर पिपुल विथ डिसेबिलिटी' सफलतापूर्वक सम्पन्न भयो जसमा थिंक एआई टोलीले पहिलो स्थान हासिल गर्यो। प्रतियोगितामा ४० प्रतिशत महिला र चार अपांगता भएका सहभागी थिए र विभिन्न सामाजिक एआई प्रोटोटाइपहरू विकास गरिए।

डिजिटल आन्दोलनहरूले जनप्रतिरोधमा योगदान पुर्‍याएका छन् तर स्थायी परिवर्तनका लागि संगठन, नेतृत्व र स्पष्ट रणनीति आवश्यक रहेको देखिएको छ।

काठमाडौंमा भारतको दूतावासले एआई एसोसियशन अफ नेपालसँग सहकार्यमा एआईको समावेशी विकास विषयक ४०० भन्दा बढी सहभागीहरूसहित पूर्व-सम्मेलन आयोजना गरेको छ। यस कार्यक्रमले नेपाल-भारत एआई सहयोग र २०२६ को नयाँ दिल्ली एआई सम्मेलनको तयारीमा जोड दिएको छ।

पठाओ नेपालले राइडर बन्न ८० प्रतिशत अंकसहित अनलाइन परीक्षा र प्रशिक्षण प्रक्रिया अनिवार्य गरेको छ। यसले राइडर छनोट र तालिम प्रक्रियामा पारदर्शिता र सजिलो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालमा एआई प्रविधिले स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि, व्यापार र साइबर सुरक्षामा सुधार ल्याउँदै डिजिटल रूपान्तरण तीव्र बनाएको छ। यसले परम्परागत रोजगारीमा चुनौती भए पनि नयाँ प्रविधि क्षेत्रमा रोजगारी अवसर सिर्जना गरेको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेल ११औं ग्लोबल आईसीटी लिडरसिप फोरमबाट दक्षिण कोरियाबाट स्वदेश फर्केका छन्। उनले नेपालमा डिजिटल र एआई नीति विकास र राष्ट्रिय एआई केन्द्र सञ्चालनबारे अनुभव र उपलब्धिहरू साझा गरेका छन्।

सञ्चारमन्त्री खरेलले दक्षिण कोरियाबाट प्राप्त ज्ञानमार्फत नेपालमा कृत्रिम बौद्धिकता प्रवर्द्धन र विकासका लागि ऊर्जा मिलेको बताएका छन्। यसले डिजिटल नेपाल र डिजिटल ट्रान्सफरमेशन प्रयासलाई थप सशक्त बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले दक्षिण कोरियाको सिओल एआई स्मार्ट सिटी सेन्टर अवलोकन गरी नेपालमा एआई क्षेत्रमा काम गर्ने ऊर्जा र प्रोत्साहन पाएको बताए। उनले राष्ट्रिय एआई केन्द्रलाई थप प्रभावकारी बनाउने वाचा पनि गरे।

सीजीले नेपालकै पहिलो एआई-सञ्चालित एयर फ्रायर सार्वजनिक गरेको छ जसमा इन्टरनल क्यामेरा, स्मार्ट सेन्सर र IoT कनेक्टिभिटी सुविधाहरू छन्। यसले पकाइ प्रविधिमा नयाँ स्तर स्थापना गरेको छ र स्मार्ट होम एपमार्फत रिमोट कन्ट्रोल सम्भव बनाएको छ।

विश्वका सर्वोत्कृष्ट वैज्ञानिकहरूको वार्षिक सूचीमा नेपालका ३१ जना वैज्ञानिकहरू समावेश भएका छन्। यसले नेपाली वैज्ञानिकहरूको अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा क्षमताको उत्कृष्ट मूल्यांकन गरेको छ।

कोरियामा आयोजित ११औं ग्लोबल ICT लिडरसिप फोरम नेपालका लागि उपलब्धिमूलक रहेको सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले बताएका छन्। फोरमले नेपाललाई डिजिटल र एआई ट्रान्सफरमेसनमा अगाडि बढाउन सहयोग गर्ने र कोरियन सरकार तथा विश्व बैंकसँग सहकार्य गर्ने समझदारी बनेको छ।

नेपालका सात प्रविधि संस्थालाई 'असोसियो अवार्ड २०२५' मा विभिन्न विधामा सम्मानित गरिएको छ जसमा इमार्क प्रालि, मदन भण्डारी मेमोरियल कलेज र निन्जा इनफोसिस प्रालि समावेश छन्। यसले नेपालको प्रविधि र डिजिटल क्षेत्रको विकासलाई देखाएको छ।

नेपाल बीमा प्राधिकरण र नबिल बैंकबीच API इन्टिग्रेशन सम्झौता भएको छ जसले बीमा क्षेत्रको एयरमार्क प्रणाली पूर्ण स्वचालित बनाउनेछ। यसले डिजिटलरण र प्रविधि मैत्री नियमनतर्फ ठूलो कदम प्रस्तुत गरेको छ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेल ११औं ग्लोबल ICT लिडरसिप फोरममा सहभागी हुन कोरियाको सिओल प्रस्थान गरेका छन्, जहाँ डिजिटल र एआई ट्रान्सफर्मेसन विषयक सत्रहरू सञ्चालन हुनेछन्। यस फोरमले नेपाल लगायत एसिया प्रशान्तका देशहरूलाई डिजिटल समन्वयमा जोड्नेछ।

सञ्चारमन्त्री जगदीश खरेलले राष्ट्रिय एआई केन्द्रको उद्घाटन गरेका छन् जसले नेपालमा एआई क्षेत्रमा नयाँ सुरुवात र नीतिगत सहजीकरण गर्ने योजना बनाएको छ। यो कदम डिजिटल नेपाल र डिजिटल ट्रान्सफर्मेशनतर्फको मुख्य प्रगति मानिएको छ।

ललितपुरमा NAS-IT एक्स्पो २०२५ सुरु भएको छ जसमा ३५ भन्दा बढी प्रविधि कम्पनीहरूले भाग लिएका छन्। यसले नेपाललाई डिजिटल प्रतिभा र प्रविधि नवप्रवर्तनको विश्वव्यापी केन्द्र बनाउन लक्षित गरेको छ।

फ्युजमेसिन्सको नास्डाकमा पहिलो दिन १२ लाखभन्दा बढी सेयर कारोबार भएको छ तर सेयरको मूल्य ४ डलरबाट २.७३ डलरमा घटेको छ। यसले नेपाली उद्यमशीलतामा नयाँ माइलस्टोन स्थापना गरेको छ।

नेपाली उद्यमी डा. समीर मास्केको फ्युज मेसिन कम्पनी अमेरिकी स्टक एक्सचेन्ज नास्डाकमा सूचीकरण भएको छ। यो कम्पनी एआई क्षेत्रमा सेवा प्रदान गर्दैछ र धेरै देशमा कार्यालयहरू सञ्चालनमा छ।

नेपाली उद्यमी डा. समीर मास्केको फ्युजमेसिन्स कम्पनीले नास्डाक स्टक एक्सचेञ्जमा 'FUSE' नामबाट कारोबार सुरु गरेको छ। कम्पनीमा ३५० कर्मचारी छन्, जसमा २६० नेपालमै कार्यरत छन्; यसले नेपाली प्रविधि क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थिति सशक्त बनाएको छ।

चीनमा जेनेरेटिभ कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रयोगकर्ताको संख्या ५१ करोड ५० लाख पुगेको छ, जसमा ६ महिनामा २६ करोड ६० लाखको वृद्धि भएको छ। ४० वर्षमुनिका व्यक्तिहरूले प्रयोगकर्ताको ७४.६ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन्।

पोखरा विश्वविद्यालयले आङ्गिक क्याम्पसमा कृत्रिम बौद्धिकता र तथ्याङ्क विज्ञानमा स्तानक तहको नयाँ कार्यक्रम सुरु गरेको छ। यसले एआई क्षेत्रमा आवश्यक जनशक्ति वृद्धि गर्ने प्रयास गर्छ र २० प्रतिशत विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति प्रदान गर्नेछ।

OpenAI ले ChatGPT-5 प्रक्षेपण गरेको छ जसले प्रोग्रामिङ र अनुसन्धानमा स्वायत्त क्षमताहरू प्रदर्शन गर्दै कृत्रिम सामान्य बुद्धिमत्ता तर्फ ठूलो कदम अघि बढाएको छ। यसले नेपाललाई शिक्षा र कार्यजनशक्तिमा नयाँ स्तरमा एआई अपनाउन आवश्यक बनाएको छ।

नेपालमा आयोजित 'एपीसिग २०२५' सम्मेलनमा २० भन्दा बढी देशका विज्ञहरू इन्टरनेट र एआई सम्बन्धी विषयमा चार दिनसम्म छलफल गरेका छन्। सम्मेलनमा साइबर सुरक्षा, तथ्याङ्क सुरक्षा र सामाजिक सञ्जाल नियन्त्रण लगायत विषयहरु समेटिएका छन्।

नेपालले भारत क्षेत्रको एआई सेवा बजारमा प्रवेश गर्ने लक्ष्यसहित पाँच वर्षे एआई कार्ययोजना घोषणा गरेको छ। यसले डेटा केन्द्र, फाइबर नेटवर्क र स्थानीय सर्भर उत्पादनमा जोड दिने योजना बनाएको छ।

नेपालले राष्ट्रिय एआई नीति पारित गरेको छ जसले नैतिक र समावेशी एआई विकासलाई मार्गदर्शन गर्नेछ। नीति अन्तर्गत राष्ट्रिय एआई केन्द्र र विश्वविद्यालयमा एआई उत्कृष्टता केन्द्र स्थापना गर्ने प्रावधान छ।