Nepal-India-China Diplomacy 2026

नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले नेपाल र चीनबीचको सम्बन्ध सुदृढ पार्न राजनीतिक दलको सहकार्य, बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभलाई जोड, साझा मञ्च र युवा मैत्री सम्बन्ध विकास गर्ने चार बुँदे प्रस्ताव राखेका छन्। यसले द्विपक्षीय कूटनीति र विकास रणनीतिमा नवीन आयाम थप्ने अपेक्षा गरिएको छ।

पूर्वप्रधानमन्त्री झलनाथ खनालले नेपाललाई भू-जडित मुलुक बनाउन बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ योजना तीव्र पार्नुपर्ने र चीनसँगको आर्थिक साझेदारी प्रगाढ बनाउन जोड दिएका छन्। उनले चीनको कम्युनिस्ट पार्टीको अनुभव नेपालका लागि अनुकरणीय रहेको बताएका छन्।

परराष्ट्रमन्त्री खनालले वर्तमान सरकारले सन्तुलित द्विपक्षीय सम्बन्ध र आर्थिक कूटनीतिमा जोड दिँदै नेपालका विभिन्न देशसँग सम्बन्ध सुदृढ गर्ने काम गरिरहेको बताएका छन्। उनले भारत र चीन भ्रमणमा पूर्वाधार, व्यापार, कनेक्टिभिटी, र लगानी विस्तारका विषयमा बहुमुखी छलफल गरेको जानकारी दिएका छन्।

चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले नेपाल र चीनको भविष्य युवाको हातमा रहेको बताए र युवा सशक्तीकरणमार्फत बलियो रणनीतिक साझेदारी निर्माणको आवश्यकता औंल्याए। यसले दुवै देशबीच दीर्घकालीन सम्बन्धका लागि युवाको भूमिका बलियो बनाउने अपेक्षा गरेको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले कूटनीतिले आर्थिक रूपान्तरणमा प्रत्यक्ष योगदान दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन् र सरकारले परिणाममुखी विकास कूटनीतिमा विशेष महत्व दिएको छ। यसले नेपालका आर्थिक र प्रविधि साझेदारी तथा बजार पहुँचमा नियोगहरूको उन्मुखता बढाउने अपेक्षा राखिएको छ।

नेपाल र चीनको सिचाङ स्वायत्त क्षेत्रबीच ल्हासामा लगानी, व्यापार र पर्यटन विस्तारका अवसरबारे छलफल भएको छ। सिचाङले नेपाली महावाणिज्यदूतावासलाई पूर्ण सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

चीनले नेपाललाई 'टाढाको आफन्त भन्दा नजिकको छिमेकी राम्रो' सन्देश दिएको छ र अमेरिकाको बढ्दो गतिविधिप्रति चिन्ता व्यक्त गरेको छ। यो सन्देश परराष्ट्रमन्त्री खनालको चीन भ्रमणका क्रममा चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले दिएका थिए।

नेपालले भारत र चीनबीच जारी सीमा र भूराजनीतिक तनावबीच सन्तुलित कूटनीति गर्दै आफ्नो सार्वभौमिकता सुनिश्चित गर्न प्रयास गरिरहेको छ। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहका सीमा मामिलाका वक्तव्यहरूले नेपाल-भारत सम्बन्धमा प्रभाव पारेका छन्।

म्याड्रिडमा नेपाल र स्पेनबीच व्यापार र लगानी सहकार्य अभिवृद्धिका लागि नेपाल-स्पेन बिजनेस फोरम २०२६ सम्पन्न भयो। फोरममा नेपाली वस्त्र र गहनाको स्पेनी बजारमा प्रतिस्पर्धात्मक प्रस्तुति गरिएको थियो।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालको चीन भ्रमणले नेपाल-चीन सम्बन्धमा व्यावहारिक कूटनीतिको उचाइ पुगेको छ। नेपालले चीनको आर्थिक र भौगोलिक कनेक्टिभिटीमा जोड दिंदै परियोजनाको आर्थिक उपयुक्ततामा प्राथमिकता दिने जनाएको छ।

नेपालले भारत, चीन, संयुक्त राज्य अमेरिका र रुसको प्रतिस्पर्धात्मक प्रभावबीच आफ्नो सार्वभौमिकता र सन्तुलित सम्बन्ध कायम राख्न कार्यरत छ। नेपाललाई क्षेत्रीय स्थिरता र भूराजनीतिक सन्तुलनका लागि महत्वपूर्ण ठाँउ मानिएको छ।

राजनीतिक विश्लेषक चन्द्रदेव भट्टले नेपालको विकास मोडेलले देशलाई बाहिरी विश्व र दाताहरूप्रति परनिर्भर बनाएको बताएका छन्। अमेरिकी सिनियर फेलो हेनरिएटा लेभिनले साना राष्ट्रहरूको एकजुटता आग्रह गरेकी छन्।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले नेपाली चिया निर्यातमा देखिएको अवरोध हटाउन कूटनीतिक पहल रहीरहेको र भारतसँग समाधानका लागि गम्भीर वार्ता भइरहेको जानकारी दिए।

परराष्ट्रमन्त्री खनालको चीन भ्रमण नेपाल-चीन सम्बन्ध विस्तार र सहयोग वृद्धिका लागि फलदायी रह्यो। पूर्वाधार, ऊर्जा, व्यापार, प्रविधि र पर्यटन क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा छलफल भएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सीमाविद प्रभाकर शर्माले नेपाल-भारत सीमा विवादमा राजनीतिक इच्छाशक्ति र विश्वासयुक्त वातावरण आवश्यक रहेको बताए। उनले कालापानी लगायत क्षेत्रको विषय राजनीतिक र प्राविधिक तहबाट वार्ता गरेर समाधान गर्न सकिने स्पष्ट पारेका छन्।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले चीनका विदेशमन्त्री वाङ यीसँग भेट्दा चीनले नेपालको नयाँ सरकारप्रति संशय व्यक्त गरेको भए पनि सहकार्य गर्न इच्छुक रहेको संकेत गरेको छ। नेपाल र चीन बीच एक चीन नीतिमा दुवै देश प्रतिबद्ध रहेको पुष्टि भएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले चीन भ्रमणको क्रममा चिनियाँ लगानीकर्तालाई नेपालमा लगानी गर्न आह्वान गरेका छन् र व्यवसायमैत्री वातावरण सिर्जना गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। उनले चिनियाँ जनराजनीतिक परामर्श सम्मेलनका अध्यक्षसँग भेटवार्ता गरेका छन्।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले नेपालस्थित विदेशी कूटनीतिज्ञसँग भेटवार्ता गर्दै नेपाल-भारत सीमा विवादमा त्रिपक्षीय वार्ताको सम्भावना उल्लेख गरेका छन्। उनको कूटनीतिक अभिव्यक्तिले राष्ट्रिय बहसमा प्रभाव पारेको छ।

नेपाल र भारतबीच भाषा-आधारित कृत्रिम बौद्धिमत्तामा सहकार्यका लागि काठमाडौँ विश्वविद्यालय र भारतको 'भाषिणी' परियोजनाबीच समझदारीपत्र हस्ताक्षर भएको छ। यसले नेपालको भाषागत आवश्यकताअनुसार राष्ट्रिय भाषा-एआई पूर्वाधार विकासका अवसर र चुनौतीहरू ल्याएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री खनालले चीन भ्रमणमा कालापानी, लिम्पियाधुरा र लिपुलेकको विषय चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीसँग उठाएका छन्। चीनले लिपुलेक भारत-नेपाल मामिला भएको बताएको छ र संवादबाट समाधान खोजिने भनिएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले बेइजिङमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी अन्तर्राष्ट्रिय विभागका प्रमुख लिउ हाईसिङसँग भेटवार्ता गरी द्विपक्षीय सम्बन्ध थप सुदृढ बनाउने विषयमा छलफल गरे। चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले खनालको लागि रात्रिभोज आयोजना गरे।

नेपाल पर्यटन बोर्डले हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय ट्राभल एक्स्पोमा नेपालको पर्यटकीय सम्भावनाहरु प्रचार गरेको छ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालको सांस्कृतिक र साहसिक पर्यटनलाई उचाइ दिने अपेक्षा गरिएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल चार दिनका लागि बेइजिङ पुगेर नेपाल–चीन सम्बन्ध सुदृढीकरणका लागि छलफल गर्न थाले। चीनका विदेशमन्त्री वाङ यीले उनको स्वागत गरे।

काठमाडौँमा नेपाल र भारतबीच कृत्रिम बौद्धिमत्ता प्रविधिमा सहकार्यका लागि सेमिनार सम्पन्न गरी समझदारी पत्र हस्ताक्षर गरिएको छ। यसले दुवै देशबीच नयाँ प्रविधिमा साझेदारी र उद्योग विकासका अवसरहरू खोल्ने अपेक्षा छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले १४ देखि १७ जूनसम्म चीनको औपचारिक भ्रमण सुरु गरी दुई देशबीच सम्बन्ध मजबुत बनाउन र लगानी प्रवर्द्धनमा छलफल गर्ने भएका छन्।

नेपालले भारतसँग नयाँ कार्यमूलक कूटनीति अपनाउँदै हाइड्रोपावर निर्यात र डिजिटल कनेक्टिविटीमा जोड दिएको छ। यद्यपि, सीमासम्बन्धी विवादले सम्बन्धमा चुनौती सिर्जना गरिरहेको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले राष्ट्रिय सभामा भारत भ्रमणको बारेमा तीन संयुक्त घोषणा, साझा सुरक्षा चासो र सीमा व्यवस्थापनमा विस्तृत जानकारी दिएका छन्। यिनमा डिजिटल भुक्तानी, स्वास्थ्य-सांस्कृतिक संरचना हस्तान्तरण र भाषा अनुवाद डिजिटल पूर्वाधार सहयोग समावेश छन्।

परराष्ट्रमन्त्री खनालले नेपाल र भारतबीचको सीमा विवाद कूटनीतिक माध्यमबाट समाधान गर्ने योजना रहेको बताएका छन्। सीमासम्बन्धी विषयलाई स्पष्ट संयन्त्रमार्फत सम्बोधन गरिनेछ।

परराष्ट्रमन्त्री खनालले भारत भ्रमणमा विकास सहकार्य, व्यापार, ऊर्जा र सीमा पार अपराध अनुसन्धानमा सहमति गरेका छन्। दुवै पक्षले कानुनी सहयोग सम्झौता कार्यान्वयनलाई स्वागत गरेका छन्।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले नयाँ पुस्ताको नेतृत्वले विगतका गल्तीहरूबाट टाढा रहि भविष्यमुखी नेपाल-भारत सम्बन्ध निर्माणमा जोड दिने बताए। उनले दुबै देशलाई भौगोलिक र सांस्कृतिक सहयात्री पनि घोषणा गरे।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले नेपाल र भारतबीच सम्बन्धलाई नयाँ शिराबाट विस्तार गर्न सरकार तत्पर रहेको बताएका छन्। व्यापार, ऊर्जा, पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, प्रविधि र सम्पर्क सञ्जालमा सहयोग अपेक्षा गरिएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशङ्करको निमन्त्रणामा भारत भ्रमणमा गएका छन्। भ्रमणले नेपाल र भारतबीच द्विपक्षीय सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने विश्वास लिइएको छ।