Healthcare Strike 2026

नेपाल चिकित्सक संघले आमरण अनसनरत इन्टर्न चिकित्सक डिल्ली हरिजनको जीवन रक्षा गर्न र उनका माग सम्बोधन गर्न सरकारसँग माग गर्यो। हरिजनले समान कामको समान पारिश्रमिक र कार्यदलका सिफारिस कार्यान्वयनको माग राखेर साउन १९ गतेदेखि अनसन थालेका हुन्।

चिकित्सक हडतालका कारण देशभर अस्पतालका आकस्मिकबाहेकका सेवा ठप्प हुँदा बिरामीहरू उपचार नपाई फर्किन बाध्य भए। लेखले वीरगन्जको नारायणी अस्पतालमा भएको कुटपिटविरुद्धको आन्दोलनले ओपीडी र नियमित सेवा प्रभावित भएको जनाएको छ।

न्यूनतम पारिश्रमिक र श्रम शोषण अन्त्यलगायत मागसहित अनशनरत ज्योति रानाभाटको समर्थनमा काठमाडौँ उपत्यकाका नर्सहरूले वीर अस्पताल परिसरमा प्रदर्शन गरे। रानाभाटको स्वास्थ्य कमजोर बन्दै गएपछि उनलाई आईसीयूमा भर्ना गरिएको रिपोर्ट आयो।

नेपालका पेशेवर स्वास्थ्य संस्थाहरूले अनशनरत ज्योति रानाभाटको स्वास्थ्य अवस्था नाजुक हुँदै गएकाले तत्काल सरकारले संवाद गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूको मागमा स्वास्थ्यकर्मीहरूको सम्मान, सुरक्षा र गुणस्तरीय सेवा सम्बन्धी विषयहरू समावेश छन्।

एक लेखले डा. गोविन्द केसीको आन्दोलनले स्वास्थ्य शिक्षा सुधारमा केही उपलब्धि ल्याए पनि पछिल्ला नीतिगत कठिनाइ र विशेषज्ञ अभावले स्वास्थ्य प्रणालीमा संकट बढाएको टिप्पणी गर्यो। यो विश्लेषणात्मक अपडेटले आन्दोलनको व्यापक पृष्ठभूमि मात्र औंल्याउँछ।

अनसनरत नर्सिङ अभियन्ता ज्योति रानाभाटको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रिएपछि उनलाई वीर अस्पताल लगिएको छ। उनले न्यून पारिश्रमिक र असुरक्षित रोजगारीविरुद्ध अनसन जारी राखेकी छन्।

नेपालमा प्राथमिक स्वास्थ्यसेवामा चिकित्सकको गम्भीर अभाव छ जसले चिकित्सकलाई अत्यधिक भारमा राखिरहेको छ र बिरामीसँग झडप बढिरहेको छ। नारायणी अस्पतालमा डाक्टरमाथि भएको आक्रमणले स्वास्थ्यकर्मीहरूको जोखिम र अध्यारो अवस्थालाई उजागर गरेको छ।

नर्सिङ अभियन्ता ज्योति रानाभाटले नर्सिङ सेवा सुदृढीकरण, बिरामी सुरक्षा, र नीतिगत सुधारको माग राख्दै अनिश्चितकालीन अनसन सुरु गरेकी छिन्। उनले न्यूनतम पारिश्रमिक र ठेक्का/करार प्रथा अन्त्यको पनि माग गरेकी छिन्।

सरकारसँग पाँचबुँदे सहमति भएपछि नेपाल मेडिकल एसोसिएसनले दुई दिनदेखिको देशव्यापी हडताल फिर्ता लियो। गृह मन्त्रालयले नारायणी अस्पताल आक्रमण र तोडफोडमा संलग्नमाथि कानुनी कारबाही गर्ने र संसदमा कानुन संशोधन प्रस्ताव लैजाने सहमति भयो।

सरकार र नेपाल चिकित्सक सङ्घबीच पाँचबुँदे सहमति पछि देशभरका अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थामा जारी हडताल समाप्त भइ सेवा पुनः नियमित रूपमा सञ्चालनमा आएको छ। चिकित्सकहरूले आन्दोलनका सबै कार्यक्रम फिर्ता लिएका छन्।

वीरगञ्जको नारायणी अस्पतालमा बिरामीको निधनपछि चिकित्सकमाथि आक्रमण भएको भन्दै चिकित्सकहरूले ओपीडी सेवा ठप्प पारेका छन्। यसले देशव्यापी स्वास्थ्य सेवा बन्द आन्दोलनलाई थप उचाइ दिएको छ।

नारायणी अस्पतालमा चिकित्सकमाथि आक्रमणको विरोधमा स्वास्थ्यकर्मीहरूले आकस्मिक सेवा बाहेक सबै सेवा बन्द गरी प्रदर्शन गरेका छन्। उनीहरूले कार्यस्थलमा हिंसा अन्त्य र चिकित्सकहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न माग गरेका छन्।

नारायणी अस्पतालमा चिकित्सकमाथि भएको हातपातको विरोधमा चिकित्सकहरूले आकस्मिक बाहेकका सबै सेवा बन्द गरी माइतिघरमा प्रदर्शन गरेका छन्। यो प्रदर्शन नेपाल चिकित्सक सङ्घको आह्वानमा देशभरका अस्पतालहरूमा सेवा बन्द आन्दोलनको अंश थियो।

नेपाल चिकित्सक सङ्घले नारायणी अस्पतालमाथि भएको आक्रमणको विरोधमा देशभर आकस्मिक बाहेक सबै स्वास्थ्य सेवा बन्द गरायो। बिरामीहरू उपचार नपाई घर फर्कन बाध्य भएका छन् र सरकारले दोषीहरूलाई कडा कारबाही गर्न नसक्दा आन्दोलन जारी छ।

नेपाल मेडिकल एसोसिएसनको देशव्यापी हडताल दोस्रो दिन पनि जारी रह्यो र गैर-आकस्मिक स्वास्थ्य सेवा बन्द रह्यो। काठमाडौँका ठूला सरकारी अस्पतालहरूमा समेत ओपीडी र नियमित सेवामा भीड थुप्रियो।

नेपाल मेडिकल एसोसिएसनले राष्ट्रिय हडताल बुधबारसम्म लम्ब्यायो र देशभरको गैर-आकस्मिक सेवा बन्द राख्ने निर्णय दोहोर्यायो। नारायणी अस्पतालका ६८ चिकित्सकले समेत न्याय र जवाफदेहिताको माग गर्दै राजीनामा दिएको रिपोर्ट आयो।

डा. गोविन्द केसीको स्वास्थ्य अवस्था बिग्रिएपछि उनलाई सेती प्रादेशिक अस्पतालको आईसीयूमा भर्ना गरिएको छ। उनले सहिद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयको उपकुलपति र रजिस्ट्रार नियुक्ति खारेज गर्न मुख्य माग राखेका छन्।

सरकारको आश्वासनपछि डा. गोविन्द केसीले २४औँ अनशन स्थगित गरे, तर दशरथ चन्द मेडिकल विश्वविद्यालयका पदाधिकारी हटाउने विषयमा प्रत्यक्ष सहमति भएन। सरकारले कानुन संशोधन र चिकित्सा शिक्षालाई गैरनाफामुखी बनाउने अध्ययन कार्यदल गठन गर्ने सहमति गर्‍यो।

राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले नारायणी अस्पतालमा चिकित्सकमाथि भएको कुटपिट र अस्पताल तोडफोडमा संलग्नमाथि कारबाही गर्न सरकारलाई निर्देशन दियो। आयोगले घटनाको छानबिन र शान्तिपूर्ण समाधान खोज्न पनि आग्रह गर्यो।

नारायणी अस्पतालमा चिकित्सकमाथि आक्रमण र अस्पताल तोडफोडबारे राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले ध्यानाकर्षण गर्यो र यसलाई निन्दनीय ठहर गर्यो। देशभर आकस्मिक बाहेकका स्वास्थ्य सेवा ठप्प भएका छन्।

नेपाल चिकित्सक संघले नारायणी अस्पतालमा चिकित्सकमाथि आक्रमणको विरोधमा जारी बन्दपछि आगामी आन्दोलनको रणनीति तय गर्न बैठक गर्‍यो। बैठकमा आन्दोलनको समीक्षा र थप कार्यक्रमबारे छलफल भएको थियो.

वीरगञ्जको नारायणी अस्पतालका चिकित्सकहरूले सामूहिक राजीनामा दिए र आकस्मिक सेवा समेत बन्द गरे। उनीहरूले आक्रमणकारीमाथि कारबाही र सुरक्षा सुनिश्चित गर्न माग गरे।

नारायणी अस्पतालका सबै चिकित्सकले आक्रमण र तोडफोडको विरोधमा सामूहिक राजीनामा दिए र आकस्मिक सेवा समेत बन्द भयो। उनीहरूले दोषीमाथि कानुनी कारबाही र प्रशासनिक जवाफदेहिता माग गरे।

एसोसिएसन अफ प्राइभेट हेल्थ इन्स्टिच्युट अफ नेपालले आकस्मिक सेवा बाहेक निजी अस्पतालहरूमा ओपीडी सेवा नचलाउन आह्वान गर्यो। यसले आकस्मिक बाहेकका सम्पूर्ण सेवाहरू बन्द गर्ने निर्णयलाई बलियो बनायो।

नेपाल चिकित्सक सङ्घले नारायणी अस्पतालमा चिकित्सकमाथि भएको आक्रमणको विरोधमा देशभर आकस्मिकबाहेक सबै स्वास्थ्य सेवा बन्द गर्यो। यससँगै अस्पतालहरूमा ओपीडी र नियमित सेवा ठप्प भए।

नेपाल चिकित्सक सङ्घले भोलिदेखि देशभर ओपीडी सेवा बन्द गर्ने घोषणा गर्यो र स्वास्थ्यकर्मीमाथि भएको हिंसाको विरोधमा उत्रियो। यसले आकस्मिक बाहेकका सेवा ठप्प हुने आन्दोलनको औपचारिक सुरुवात गर्यो।

डा. गोविन्द केसीले शाहिद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान विश्वविद्यालयका उपकुलपति र रजिस्ट्रार नियुक्ति खारेज तथा चिकित्सा शिक्षामा सुधारको माग गर्दै २४औँ अनशन सुरु गरे। अनशनले स्वास्थ्य शिक्षा र विश्वविद्यालय शासनसम्बन्धी विवाद फेरि चर्कियो।

नारायणी अस्पतालले शनिबारको घटनामा संलग्न अराजक व्यक्तिहरूको पहिचान गरी सीसीटीभी फुटेजका आधारमा कारबाही गर्न माग गर्‍यो। चिकित्सकमाथि आक्रमणपछि अस्पताल सेवाहरू अवरुद्ध भएको पनि बताइएको छ.

स्वास्थ्य मन्त्री निशा मेहताले नारायणी अस्पतालमा भएको तोडफोड र चिकित्सकमाथिको आक्रमणमा संलग्नलाई कडा कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता जनाइन्। घटनामा एक जनालाई पक्राउ गरी कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइएको र घाइते मेडिकल अफिसरको उपचार खर्च सरकारले बेहोरेको उल्लेख छ.

वीरगञ्जस्थित नारायणी अस्पतालमा डा प्रमोद राममाथि करिब ४०–५० जनाको समूहले आक्रमण गर्यो र अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा तोडफोड गरियो। यस घटनाले आतंक सृजना गर्यो र चिकित्सा सुरक्षा प्रश्नमा ध्यानाकर्षण गरायो।

शिक्षामन्त्रीले डा. गोविन्द केसीका मागबारे सहमतिमा पुग्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको भन्दै शिक्षा सचिवलाई धनगढी पठाइएको बताए। यससँगै अनशनबारे औपचारिक वार्ता अघि बढ्यो।

डा. गोविन्द केसीले धनगढीमा चिकित्सा शिक्षा र सार्वजनिक स्वास्थ्य सुधारको माग गर्दै २४औं अनशन सुरु गरे। उनले राष्ट्रिय चिकित्सा शिक्षा ऐन कार्यान्वयन, गैरनाफामूलक चिकित्सा शिक्षा र नियुक्ति खारेजीलगायत माग अघि सारे।

डा. गोविन्द केसीले धनगढीमा २४औँ सत्याग्रह सुरु गर्ने घोषणा गरेपछि सुदूरपश्चिमका राजनीतिक दल, विद्यार्थी संगठन र नागरिक अगुवाले उनलाई अनसन स्थगित गर्न आग्रह गरे। उनी चिकित्सा शिक्षा आयोग र गेटा विश्वविद्यालयमा कानुनविपरीत नियुक्ति फेर्न दबाब दिइरहेका थिए।