जेनजी सहिद दिवस

राप्रपाका सांसद ज्ञानबहादुर शाहीले जेनजी आन्दोलनका दोषीमाथि तत्काल कारबाही गर्न सरकारसँग माग गरे। उनले राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले दोषी पहिचान गरिसकेको दाबी गर्दै पीडित परिवारलाई न्याय दिन सरकारलाई दबाब दिए।

नेपाली कांग्रेसका सांसद नरेन्द्रकुमार केरुङले जेनजी आन्दोलनसम्बन्धी आयोगको प्रतिवेदन र सरकारको सयदिने कार्यसूचीमा गरिएको प्रतिबद्धता अलपत्र परेको भन्दै कार्यान्वयनबारे प्रश्न उठाए। उनले गम्भीर घटनाबारे प्रतिवेदन बनाएर थन्क्याउने पुरानो राजनीतिक संस्कार नफेरिएको टिप्पणी गरे।

नेकपा एमालेका सांसद गुरु प्रसाद बरालले जेनजी आन्दोलनका क्रममा संसद् भवन, शीतल निवास, सिंहदरबार र अन्य सरकारी संरचनामा भएको आगजनी, तोडफोड र हिंसाको निष्पक्ष छानबिन तथा दोषीमाथि कारबाही माग गरे। उनले क्षतिबारे सत्यतथ्य पत्ता लगाउन संसद् र सरकारी निकायको जिम्मेवारी पनि उठाए।

जेनजी आन्दोलनलाई भ्रष्टाचार, नातावाद र बेरोजगारीविरुद्धको पुस्तागत असन्तुष्टिको लहरका रूपमा चित्रित गर्दै नेपालमा दमनपछि आएको राजनीतिक संकट अझै नसकेको विश्लेषण प्रकाशित भयो। कार्की आयोग र मानव अधिकार आयोगका सिफारिसपछि पनि पीडित परिवारका लागि न्याय र जवाफदेहिताको प्रश्न खुलै रहेको उल्लेख गरियो।

जेनजी अभियन्ता मिराज ढुंगानाले नेपालमा वैकल्पिक राजनीतिक शक्ति र तेस्रो ध्रुवको आवश्यकता रहेको बताए। उनले भदौ २३–२४ का घटनाको निष्पक्ष छानबिन र दोषीमाथि कारबाही गर्न पनि माग गरे।

कलाकार जितु नेपाल र दीपकराज गिरीले जेनजी आन्दोलनको एक वर्षपछि सरकारलाई सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र विपद् व्यवस्थापनका वाचा व्यवहारमै पूरा गर्न आग्रह गरे। उनीहरूले आन्दोलनको मर्म नबिर्सी जनअपेक्षामा ढिलासुस्ती नगर्न चेतावनी दिए।

नेपाली कांग्रेसका सांसद अर्जुननरसिंह केसीले जेनजी आन्दोलन सरकार परिवर्तनका लागि मात्र नभई सरकारको कार्यशैली, संस्कार र सुशासन सुधारका लागि भएको बताए। उनले विधिविहीनता र दण्डविहीनता अन्त्य गर्नुपर्ने माग पनि दोहोर्याए।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसद यज्ञमणि न्यौपानेले जेनजी आन्दोलनलाई जनआन्दोलनका रूपमा घोषणा गर्न र यससम्बन्धी संकल्प प्रस्ताव संसदमा ल्याउन सरकारसँग माग गरे। उनले आन्दोलनमा सहभागी युवामाथि राज्यले अन्याय गरेको भन्दै जेलमा रहेका युवाहरूको रिहाइ पनि माग गरे।

रास्वपा सांसद रचना खतिवडा खत्रीले जेनजी आन्दोलनका सहिद र घाइते परिवारले कहिले न्याय पाउने र कहिले भेटिने भन्ने प्रश्न प्रधानमन्त्रीसमक्ष उठाइन्। उनले एक वर्षपछि मात्र श्रद्धाञ्जलीसम्बन्धी स्ट्याटस आएको भन्दै सरकारको संवेदनशीलतामाथि प्रश्न गरिन्।

जेनजी आन्दोलनले भ्रष्टाचार, नातावाद र बेरोजगारीविरुद्धको असन्तुष्टि उजागर गरेको र त्यसपछि अन्तरिम सरकार तथा निर्वाचनसम्मको राजनीतिक परिवर्तन भएको भन्दै लेखले यसको बदलिँदो अर्थ प्रस्तुत गरेको छ। पीडित परिवारको न्याय र उपचार अझै अपूरो रहेको पनि उल्लेख गरिएको छ।

काठमाडौंको पुरानो संसद् भवनमा जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष पुगेको अवसरमा नाटक प्रदर्शन गरी आन्दोलनका घटनाक्रम सम्झिइयो। प्रस्तुतिमा सुरुआती प्रदर्शनदेखि बालेन्द्र शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त हुँदासम्मका दृश्य समेटिएका थिए।

सांसद पार्वती विकले भदौ २३ र २४ को जेनजी आन्दोलनलाई हाइज्याक गरिएको भन्दै सरकारले आन्दोलनलाई किन बदनाम गरियो भनेर प्रश्न उठाइन्। उनले मानव अधिकार आयोगको प्रतिवेदन सार्वजनिक गरी कार्यान्वयन गर्न र क्षति तथा आत्मदाह प्रयासबारे गम्भीरतापूर्वक छानबिन गर्न माग गरिन्।

भदौ २४ का दिन सिंहदरबार, संसद भवन, सर्वोच्च अदालत र शीतल निवासमा भएको आगजनी र तोडफोडको दृश्य फेरि सार्वजनिक गरिएको छ। लेखले भदौ २३ मा १९ जना युवाको मृत्यु भएपछि आक्रोश बढेर सरकारी संरचनामा हमला भएको प्रसंग समेटेको छ।

जेनजी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका आयुष थापा र सुलभराज श्रेष्ठका परिवारले एक वर्षपछि पनि न्याय, दोषीमाथि कारबाही र निष्पक्ष छानबिनको माग दोहोर्‍याएका छन्। उनीहरूले एक सदस्यलाई रोजगारी, उपचार र स्मृतिसम्बन्धी पहलको पनि आग्रह गरेका छन्।

प्रचण्डले जेनजी आन्दोलनका घटनाको निष्पक्ष र तथ्यमा आधारित छानबिन गर्न माग गर्दै भदौ २३ को जायज असन्तुष्टि र भदौ २४ को हिंसा एउटै नभएको बताए। उनले भ्रष्टाचार, सुशासन र रोजगारीका माग अझै पूरा नभएको भन्दै सरकारको आलोचना पनि गरे।

जेनजी आन्दोलनका घाइतेहरूले सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, रोजगारी, उपचार र पुनर्स्थापनाका लागि सरकारसँग माग गरेका छन्। उनीहरूले आन्दोलनको आक्रोशलाई राजनीतिक रूपान्तरण गर्नुपर्ने भन्दै थप कदमको दबाब पनि दिएका छन्।

कमन जेनजी नेपालले काठमाडौंको नयाँ बानेश्वरमा जेनजी आन्दोलनका शहीदहरूको स्मृतिमा दीप प्रज्वलनसहित श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम गर्‍यो। सहभागीहरूले शहीदका मुद्दा र माग अझै सम्बोधन नभएको भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गरे।

जेनजी आन्दोलनपछि राज्य सत्ता बदलिए पनि पुराना राजनीतिक दलहरूको सोच, संगठन र नेतृत्व हस्तान्तरणमा खासै सुधार नआएको लेखले निष्कर्ष निकालेको छ। अन्तरिम सरकारपछि निर्वाचन भए पनि दलगत संरचना पुरानै रहेको आरोप लगाइएको छ।

जेनजी विद्रोहले पात्र र सरकार बदले पनि राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक संरचनामा अपेक्षित रूपान्तरण नआएको विश्लेषण गरियो। नेतृत्व पुस्तान्तरण र सुशासनका वाचा अझै अपुरै रहेको टिप्पणी पनि गरियो।

संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन तथा भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्री प्रतिभा रावलले छोरीको जन्मदिनमा जेनजी आन्दोलनमा ज्यान गुमाएकाहरूलाई श्रद्धाञ्जली दिइन्। उनले यस्तो घटना फेरि नदोहरियोस् भन्दै राज्यको लापरबाहीप्रति टिप्पणी गरिन्।

नेसपा (नयाँ शक्ति) ले जेनजी विद्रोहसम्बन्धी जाँचबुझ आयोगको प्रतिवेदन तत्काल सार्वजनिक गर्न सरकारसँग माग गर्‍यो। पार्टीले भदौ २३ र २४ का घटनालाई राजनीतिक मोड भन्दै प्रतिबद्धताहरू कार्यान्वयन गर्न आग्रह गर्‍यो।

जेनजी सहिद दिवसका अवसरमा सरकारले देशभर सार्वजनिक बिदा दिएको छ। यो भदौ २३–२४ को आन्दोलनपछि ज्यान गुमाएका युवाको सम्झनामा मनाइएको हो।

जेनजी आन्दोलनको एक वर्ष पुगेको दिन देशभर जेनजी सहिद दिवस मनाइयो र सार्वजनिक बिदा दिइयो। तत्कालीन सरकार विघटनपछि बनेको चुनावी सरकारको पालामा आन्दोलनका मृतकलाई स्मरण गर्ने औपचारिक दिन बनाइएको हो।

जेनजी आन्दोलनको एक वर्षमा सरकार, संसद् विघटन र निर्वाचनसम्मको परिवर्तन भए पनि भ्रष्टाचार नियन्त्रण, रोजगारी, डिजिटल स्वतन्त्रता र सुशासनका मूल मागहरू पूरा नभएको विश्लेषण प्रकाशित भयो। लेखले छानबिन र ‘ठुला माछा’माथिको कारबाही पनि अवरुद्ध रहेको उल्लेख गर्‍यो।

सरकारले जेनजी सहिद दिवसका अवसरमा भदौ २३ का लागि सार्वजनिक बिदा घोषणा गर्‍यो। यो निर्णय स्मरण कार्यक्रमको औपचारिक सुरुआतसँग जोडिएको थियो।