नेपाल-विदेश कूटनीतिक सञ्‍चार

परराष्ट्र मामिला तथा सुरक्षा विज्ञ इन्द्र अधिकारीले नेपालको परराष्ट्र नीतिमा संवेदनशील भू-स्थितिबारे सजगता र हीनताबोध त्याग्नुपर्ने बताएकी छन्। ती अधिकारीले नेपालको व्यवहारिक रूपमा कमजोर प्रस्तुति दिने प्रवृत्ति सुधार्नुपर्ने र औपचारिक रूपमा बफर स्टेट भने स्वीकार नगर्ने स्पष्ट पारेकी छन्।

नेपाल र थाइल्यान्डबीच मानव बेचबिखन, साइबर अपराध र तस्करी नियन्त्रणमा द्विपक्षीय सहकार्य सुदृढ गर्ने सहमति भएको छ। दुबै पक्षले मानव तस्करी विरुद्ध कारबाही, अनलाइन स्क्यामिङ र ट्रान्सनेशनल अपराध विरुद्ध सुरक्षा निकायहरूबीच सहकार्य विस्तार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।

उपराष्ट्रपति रामसहाय प्रसाद यादवले इजरायली राजदूत श्मुलिक एरी बाससँग नेपाल–इजरायल सम्बन्ध, आर्थिक सहयोग, श्रम आप्रवासन, शिक्षा र कृषि प्रविधिमा सहकार्यबारे छलफल गरेका छन्। यादवले नेपाली श्रमिकको रोजगारी र कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरणमा सहकार्यको महत्व औँल्याएका छन्।

सभामुख डोल प्रसाद अर्याल र जापानका लागि राजदूत माएडा तोरुबिचबीच नेपाल र जापानबीच दीर्घकालीन मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध र द्विपक्षीय सहकार्यमा शिष्टाचार भेटवार्ता सम्पन्न भएको छ। सभामुख अर्यालले आफ्नो कार्यकालमा द्विपक्षीय सम्बन्ध अझ सुदृढ हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

नेपालका लागि १७ देशमा राजदूत पद खाली रहेको र थप ६ देशमा राजदूतको म्याद आगामी भदौमा सकिने भएको छ। सरकारले राजदूत नियुक्तिमा चासो नदेखाउँदा कूटनीतिमा कमजोरी देखा परेको छ।

नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका प्रमुख सचेतक युवराज दुलालले सरकारको नीति तथा कार्यक्रम समाजवाद उन्मुख हुनुपर्ने र १० वर्षमा विद्युत उत्पादनमा ३० हजार मेगावाट र औसत ७% आर्थिक वृद्धि लक्ष्यका लागि ठोस आधार आवश्यक भएको बताएका छन्।

नेपाल र भारतबीच फौजदारी विषयमा पारस्परिक कानुनी सहायता सम्बन्धी सम्झौता संसदमा छलफलका लागि पेश गरिएको छ। सम्झौताले सीमा पार अपराध नियन्त्रण र संयुक्त अनुसन्धान टोली गठनसमेत समेट्नेछ।

नेपाल सरकारले सन् २०२३–२०२७ को पाँचवर्षीय रणनीतिक योजनाअन्तर्गत दिगो विकास लक्ष्य प्राप्तिका लागि यूएनडीपीसँग आर्थिक रूपान्तरण, सुशासन र वातावरणीय दिगोपनमा सहकार्य सुदृढ गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।

प्रतिनिधिसभाका सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले नेपालको कूटनीतिलाई विश्वव्यापी स्तरमा प्रभावकारी बनाउन सबै पक्षलाई आग्रह गरे। उनले अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूको सहभागिता र जनसहभागिताले दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्ने उल्लेख गरेका छन्।

सरकारले विदेशमा कार्यरत १५ जना अवैतनिक वाणिज्य दूत तथा काउन्सिलरलाई पदमुक्त गर्ने निर्णय गरेको छ र वैशाख २८ गते राष्ट्रपतिले संसदलाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ। मन्त्रिपरिषद्ले अन्तर्राष्ट्रिय श्रम महासन्धिहरू अनुमोदनका लागि संसदमा पेस गर्ने स्वीकृति दिएको छ।

भारतीय विदेश मन्त्रालयले नेपाललाई आवश्यक रासायनिक मल आपूर्ति गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ र मल आपूर्तिमा सरकारहरूबीच जी–टू–जी सम्झौता भएको छ। भारतले ऊर्जा र तेल क्षेत्रमा भइरहेको सहयोगजस्तै मल क्षेत्रमा पनि सहकार्य बढाउने आश्वासन दिएको छ।

राष्ट्रिय जनमोर्चाका अध्यक्ष चित्रबहादुर केसीले कालापानी, लिपुलेक र लिम्पियाधुरा नेपालको सार्वभौमिकता भित्र पर्ने स्पष्ट गर्दै यस विषयलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। भारत र चीनले नेपाललाई जानकारी नदिई लिपुलेकलाई द्विपक्षीय व्यापारिक नाका बनाउने सम्झौता गरेको विषयलाई अनधिकृत भनेका छन्।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाललाई एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क) का महासचिव मोहम्मद गोलाम सरवारले भेटे र क्षेत्रीय सहयोग सुदृढ पार्ने विषयमा छलफल भयो।

ज्ञानेन्द्र शाही र इजरायली राजदूत श्मुलिक आरीबासबीच सिंहदरबारमा नेपाल–इजरायल सम्बन्ध, नेपाली कामदारहरूको सुरक्षा र रोजगारी अवसरबारे छलफल भएको छ। छलफलले द्विपक्षीय सहकार्य सुदृढीकरणमा जोड दिएको छ।

महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री सीता बादी र चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङबीच नेपाल-चीन रणनीतिक साझेदारी र महिला सशक्तीकरण तथा बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिक कल्याणमा सहयोगको सम्भावना छलफल भएको छ।

रवि लामिछानेले लिपुलेक विषयमा सबै संसदीय दलका नेतासँग टेलिफोन वार्ता गरी साझा धारणा बनाउन पहल गरेका छन्। उनी सरकारले भारतलाई पठाएको कूटनीतिक नोटमा चासो व्यक्त गरेका छन्।

अमेरिकी विशेष दूत सर्जियो गोरले परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अर्थमन्त्री डा.स्वर्णिम वाग्लेसँग नेपाल-अमेरिका सम्बन्ध, लगानी र व्यापार प्रवर्द्धनबारे छलफल गरेका छन्। साथै उनी प्रधान सेनापति र रवि लामिछानेसँग पनि भेट गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ।

अमेरिकी विशेष दूत सर्जियो गोरले परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अर्थमन्त्री डा.स्वर्णिम वाग्लेसँग नेपाल-अमेरिका सम्बन्ध, लगानी र व्यापार प्रवर्द्धनबारे छलफल गरेका छन्। उनले प्रधान सेनापति र रवि लामिछानेसँग पनि भेट गर्ने कार्यक्रम तय गरेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष दूत सर्जिओ गोर नेपाल आइपुगेका छन् र अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले र परराष्ट्र मन्त्री शिशिर खनालसँग भेट गरी नेपाल-अमेरिका सम्बन्ध, लगानी र व्यापार प्रवर्द्धनमा छलफल गरेका छन्।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमण तयारी तीव्र भएको छ। भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्रीले नेपालमा औपचारिक निमन्त्रण पत्र बुझाउनेछन् र सीमावार्ता विवाद, विशेषगरी लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्रको विषयमा छलफल जारी छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमणको तयारी तीव्र भएको छ। भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्रीको नेपाल भ्रमणपछि परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल भारत भ्रमण गर्ने मिति टुङ्गो लाग्ने छ र सीमा विवाद तथा द्विपक्षीय सम्झौताहरू समीक्षा गरिनेछ।

सञ्चारमन्त्री डा. बिक्रम तिमिल्सिनासँग चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले नेपाल-चीन सम्बन्ध र डिजिटल प्रविधिमा आधारित सहकार्यबारे शिष्टाचार भेटवार्ता गरेका छन्।

भारतका विदेश सचिव विक्रम मिस्री नेपाल भ्रमणमा आउने भएका छन् र नयाँ सरकारलाई बधाइ सन्देश दिनेछन्। उनी प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको भारत भ्रमण मिति टुंगो लगाउने तयारीमा छन्।

नेपाल र बगंलादेशबीच व्यापार, ऊर्जा, कनेक्टिविटी, शिक्षा र पर्यटनमा आर्थिक साझेदारी सुदृढ गर्ने विषयमा गहन छलफल भएको छ। दुई देशबीच सहकार्य प्रवर्द्धनमा जोड दिइएको छ।

अर्थमन्त्री डा. स्वर्णीम वाग्लेले नेपाली भूमि छिमेकीविरुद्ध दुरुपयोग हुन नदिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दै चीनसँगको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई उच्च प्राथमिकता दिएको जानकारी दिएका छन्। चीनले नेपालको पूर्वाधार, कृषि र पर्यटन क्षेत्रमा सहयोग गरिरहेको छ।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह नेतृत्वमा सरकारले कूटनीतिमा नयाँ अभ्यास सुरु गरेको छ जसअन्तर्गत सबै राजदूतलाई एकसाथ भेट्यो र व्यक्तिगत भेटघाटको परम्परा तोडियो। यसले कूटनीतिक आचारसहित प्रशिक्षणलाई पनि प्राथमिकता दिएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री एस. पाउल कपुरबीच सिंहदरबारमा द्विपक्षीय सम्बन्ध, व्यापार, लगानी र आर्थिक साझेदारीमा छलफल भएको छ। यसले नेपाल र अमेरिकाबीच सहकार्य विस्तार गर्ने प्रयासलाई प्रोत्साहित गरेको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने र अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री समीर पाउल कपुरबीच नयाँ सरकारका प्राथमिकता र द्विपक्षीय सहकार्यमा छलफल भएको छ। यसले नेपाल-अमेरिका सम्बन्ध सुदृढीकरणमा योगदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री एस. पाउल कपुर काठमाडौं आइपुगेका छन् र नयाँ सरकारसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने उद्देश्यले परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ। यो बालेन शाह नेतृत्वको नयाँ सरकार गठनपछिको पहिलो उच्चस्तरीय अमेरिकी भ्रमण हो।

एम्च्याम नेपालले अमेरिकामा उच्चस्तरीय बैठकपछि नेपाललाई सफा ऊर्जामा आधारित डिजिटल पूर्वाधार केन्द्र बनाउन युएस–नेपाल एनर्जी रोडसो आयोजना सुरु गर्ने सहमति गरेको छ। यसका लागि दि एफसीले नेपाली उद्यम र पूर्वाधार विकासमा वित्तीय सहयोग गर्ने सम्भावना रहेको छ।

चीनले नेपालमाथि कुनै पनि विदेशी आक्रमण आफू विरुद्ध मान्ने र नेपाललाई समर्थन गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसले नेपाल, भारत र चीनबीच द्वन्द्व र सम्बन्ध तनाव बढेको जनाएको छ।

नयाँ सरकार गठनपछि पहिलो उच्चस्तरीय अमेरिकी प्रतिनिधि टोली बन्ने अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री समिर पल कपुरको तीनदिने नेपाल भ्रमणको घोषणा गरिएको छ। उनी परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसँग भेटवार्ता गर्नेछन् र सम्बन्ध सुधारमा जोड दिइनेछ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र कतारका राजदूत मोहम्मद अल अन्सारीबीच दुई देशबीच श्रम आप्रवासन, जलविद्युत्, कृषि र पर्यटन प्रवर्द्धनमा सहकार्य बढाउने विषयमा शिष्टाचार भेट भएको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले पश्चिम एशिया र अफ्रिकास्थित नेपाली कूटनीतिक नियोगका अधिकारीहरूसँग आर्थिक कूटनीति र सेवा प्रवाह सुधारबारे भर्चुअल छलफल गरेको छ। डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमार्फत सार्वजनिक सेवा प्रभावकारी बनाउन निर्देशन दिइएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले साउदी अरेबियाका राजदूत फहद मोहम्मद ए मनिखरसँग भेट गरी दुई देशबीचको सहकार्य र साउदी लगानी थप आकर्षित गर्ने विषयमा छलफल गरेका छन्।

सरकारको राष्ट्रिय प्रतिबद्धतापत्रमा 'बफर स्टेट' शब्द प्रयोग भएपछि विज्ञ र पूर्वराजदूतहरूले राष्ट्रिय स्वाभिमानमा असर पर्ने भन्दै शब्द सच्याउन सुझाव दिएका छन्। यो विषयले नेपालको सार्वभौमसत्ता सम्बन्धी विवाद उत्पन्न गरेको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले जापानका लागि नेपाली राजदूत माएदा तोरसँग नेपाल-जापान सम्बन्ध र सहकार्यका विषयमा बैठक गरेका छन्। दुई पक्षले कूटनीतिक सम्बन्धको ७० औं वार्षिकोत्सव मनाउने विषयमा पनि छलफल गरेका छन्।

शिक्षामन्त्री सस्मित पोखरेल र बेलायतका राजदूत रबबीच नेपाल–बेलायत सम्बन्ध विशेष गरी शिक्षा क्षेत्रको सहकार्यमा छलफल भएको छ। मन्त्री पोखरेलले बेलायतबाट प्राप्त सहयोगप्रति आभार व्यक्त गर्दै अटिजम स्कूललाई सहयोग गर्न आग्रह गरे।

अमेरिकी कंग्रेसिअन रिसर्च सर्भिसले नेपालको भारतसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध चीनभन्दा बढी सुदृढ रहेको प्रतिवेदन जारी गरेको छ। यसले नेपाललाई भारत र चीनका बफर राष्ट्रका रूपमा व्याख्या गरेको छ।

नेपाल सरकारले राष्ट्रिय हित र सार्वभौमसत्तालाई प्राथमिकता दिने 'नेपाल प्रथमः नेपाली पहिलो' कूटनीतिक नीति सार्वजनिक गरेको छ। यसले नेपाललाई 'बफर स्टेट' बाट गतिशील पुलमा रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

पोर्चुगलस्थित नेपाली संघ–संस्थाबीच दूतावाससँग समन्वय बढाउने, सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने, र नेपाली कामदारका समस्यामा सुमधुर सहयोग गर्ने निर्णय गरिएको छ।

प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले विभिन्न मुलुकका राजदूतहरूसँग परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालसहित सामूहिक भेट गरेका छन्। यो भेट कूटनीतिक सम्बन्ध सुदृढ पार्न नयाँ मापदण्डको रूपमा लिइएको छ।

नेपालले भारत र चीनबीचको प्रतिस्पर्धामा आर्थिक अवसरको उपयोग र रणनीतिक स्वतन्त्रता कायम राख्न सन्तुलित कूटनीति अपनाएको छ। यसले नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीहरू विविधिकरण गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

नेपाल र रूसले ७० वर्षे कूटनीतिक सम्बन्ध मनाएका छन् जसअन्तर्गत व्यापार, पर्यटन र लगानी क्षेत्रमा सहयोग विस्तार गर्ने अवसरहरू देखिएका छन्।

इजरायलका विदेश मन्त्री गिडियोन साअरले नेपाली परराष्ट्र मन्त्री शिशिर खनाललाई नयाँ जिम्मेवारीका लागि बधाइ दिएका छन् र प्रविधि, कृषि तथा श्रम क्षेत्रमा दुई देशका बीच सहकार्य बढाउने इच्छा व्यक्त गरेका छन्।

परराष्ट्र मन्त्री शिशिर खनालले नेपाल सरकार परिवर्तन भए पनि परराष्ट्र नीतिमा कुनै परिवर्तन नहुने बताएका छन् र पश्चिम एसियामा रहेका नेपालीहरुको सुरक्षा तथा कन्सुलर सेवा डिजिटल बनाउने पहल सुरु गरिएको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नयाँ नेपाली प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहलाई बधाइ दिएका छन् र दुई देशबीचको मित्रता अझ बलियो बनाउन सहकार्य गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।