मध्यपूर्व द्वन्द्व २०२६

इरानले अमेरिका सँग युद्धविरामका लागि मध्यस्थकर्ताहरू मार्फत कूटनीतिक प्रस्ताव प्राप्त गरेको पुष्टि गरेको छ। इरानको कूटनीतिक संयन्त्र अमेरिकी सैन्य जवाफसँगै सक्रिय रहेको छ।

अमेरिका र इरानबीचको द्वन्द्व चर्किएसँगै इरानी नागरिकहरूमा भविष्यप्रतिको अन्योल, आर्थिक संकट र दैनिक उपभोग्य वस्तुमा महँगी तीव्र रूपमा बढेको छ। यो द्वन्द्वले जनजीवनमा गहिरो असर पुऱ्याएको छ।

अमेरिका र इरानबीच तनाव बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीन प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। खाडी क्षेत्रको सैन्य झडपले होर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाज आवागमनमा असर पार्दै व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा दबाव सिर्जना गरेको छ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले इरानविरुद्ध तेस्रो चरणको सैन्य आक्रमण सम्पन्न गरेको छ जसमा क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपणस्थल, गोला बारुद केन्द्र र अन्य सैन्य पूर्वाधारहरू निशाना बने। इरानले जवाफी आक्रमण सुरु गर्दै होर्मुज जलसन्धि बन्द गरेको छ र कतार र संयुक्त अरब इमिरेट्समा सुरक्षा सतर्कता बढाएको छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुज नजिक एक कन्टेनर जहाज क्षतिग्रस्त भयपछि आगो लागेको थियो, सबै चालक दल सदस्यमाथि स्थानीय निकायहरूले सुरक्षित रुपमा उद्धार गरेका छन्। इरानको इस्लामिक रिभोल्यूशनरी गार्ड कोरले जलडमरूमध्ये बन्द गरेको छ।

अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनावले हर्मुज जलडमरूमध्येमा जहाजको आवागमन उल्लेखनीय रूपमा घटाएको छ। दैनिक जहाज आवागमन युद्धअघि १३० थियो भने अहिले कमिसकेको छ, जसले विश्व ऊर्जा आपूर्ति र व्यापारमा दबाब बढाएको छ।

आइएमएफले अमेरिका–इजरायल युद्धले उत्पन्न ऊर्जा संकटका कारण सन् २०२६ को विश्व आर्थिक वृद्धिदर ३ प्रतिशतमा घटाएको छ। कृत्रिम बौद्धिकतामा उल्लेखनीय लगानीले ऊर्जा संकटको केही प्रभावलाई कम गरिरहेको छ।

भारतले मध्यपूर्वको बढ्दो तनावप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै सबै पक्षहरूलाई संयमता अपनाउन र कूटनीतिक संवादमा फर्कन आह्वान गरेको छ। यो कूटनीतिक पहलले द्वन्द्व समाधानको प्रयासलाई बल पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

नाटो सदस्य राष्ट्रका नेताहरूले बढ्दो सैन्य तनाव र इरानविरुद्ध अमेरिकी कारबाहीका बीच अङ्कारामा उच्चस्तरीय वार्ता सुरु गरेका छन्। सुरक्षा खर्च, युक्रेन युद्ध र टर्कीसँगको रक्षा सहकार्य मुख्य विषयहरू रहेका छन्।

इरानले होर्मुज स्ट्रेट हुँदै जाने जहाजमा शुल्क लगाउने नयाँ नियम लागू गरेको छ र मित्र राष्ट्रहरुलाई विशेष छुट दिने तयारीमा छ। यो निर्णयले क्षेत्रीय जलस्रोतको सुरक्षा र तेल व्यापारमा प्रभाव पार्न सक्छ।

फ्रान्स र बेलायतले ओमानसँग सहकार्य गरेर हर्मुज जलडमरूमध्यमा सुरक्षित नौवहन सुनिश्चित गर्न बहुराष्ट्रिय सैन्य अभियान तैनाथ गर्ने तयारी गरेका छन्। यसले जलमार्गमा सुरक्षा र स्थिरता पुनः स्थापित गर्ने प्रयासलाई बलियो बनाउनेछ।

अमेरिकी नौसेनाको एमएच–६०एस सी हेलिकोप्टर अरब सागरमा आकस्मिक रूपमा पानीमा अवतरण गरेको छ जसमा चार चालकदल सदस्यमध्ये तीनलाई सकुशल उद्धार गरिएको छ र एक बेपत्ता रहेको छ। हेलिकोप्टर यूएसएस जर्ज एच डब्ल्यु. बुस विमानवाहक युद्धपोतबाट उडेको थियो।

इरान र कतारबीच उच्चस्तरीय वार्ता भयो जसमा अमेरिका–इरान समझदारी कार्यान्वयन र रोकिएका करिब ६ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरका सम्पत्तिहरूको विषयमा छलफल गरिएको छ। वार्ताको प्रगतिको आधारमा कोष उपलब्ध गराइनेछ।

इरानले अमेरिकाले समझदारीपत्र उल्लंघन गरे उक्त क्रियाको निर्णायक जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ। यसले समझौतामा कठिनाइ र तनाव बढ्ने जोखिम निम्त्याएको छ।

इरानले अमेरिकासँगको आगामी प्रत्यक्ष वार्ता अस्वीकार गरेको छ र सम्झौतामा प्राविधिक कार्यान्वयनमा केन्द्रित रहेको छ। इरानी टोली दोहा, कतारमा सम्झौताको अनुगमनका लागि पठाइनेछ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स इरानसँगको समझदारी पत्रको बचाउमा सक्रिय छन् भने अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले इरानी सरकारको आलोचना गर्दै आएका छन्। यसले अमेरिका भित्र मध्यपूर्व नीतिमा मतभेद देखाएको छ।

इरान र अमेरिकाबीच स्ट्रेट अफ होर्मुजको नियन्त्रणलाई लिएर विवाद बढेर पछिल्ला केही दिनमा दुई जहाजमाथि इरानले आक्रमण गरेको छ। दुवैले सैन्य कारबाही गरिसकेका छन् जसले युद्ध अन्त्यका लागि जारी वार्तामा प्रभाव पारेको छ।

अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले मध्यपूर्व संकट समाधानसँग पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घट्ने जानकारी दिएका छन्। मूल्य घटउने प्रक्रियामा करमा ५० प्रतिशत छुटसमेत दिइएको छ।

लेबनान, इजरायल र अमेरिकाले शान्ति स्थापना र हेजबुल्लाहको निशस्त्रीकरणका लागि त्रिपक्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे। सम्झौताले लेबनानी सेवालाई इजरायल कब्जा क्षेत्रहरूमा नियन्त्रण लिन अनुमति दिने व्यवस्था समावेश छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुजमा कार्गो जहाजमाथि ड्रोन हमलापछि अमेरिकाले इरानका मिसाइल र ड्रोन भण्डारण केन्द्रहरूमा सैन्य आक्रमण गरेको छ। इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्सले आक्रमणको दोष अमेरिका र इजरायलमा लगाएको छ।

भारतले मध्यपूर्व युद्धपछि ऊर्जा आपूर्तिमा सुधार आएपछि एलपिजीमा लगाएको प्रतिबन्ध हटाएको छ। हर्मुज जलघाँटी पुनः सञ्चालन भएपछि आपूर्ति सामान्य अवस्थामा फर्किएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संगठनले सुरक्षा कारण देखाउँदै स्ट्रेट अफ होर्मुजमा फसेका ११ हजारभन्दा बढी नाविकको बचाव योजना रोक्ने निर्णय गरेको छ। यसक्रममा ओमान नजिकै क्षतिग्रस्त कार्गो जहाजले यात्रालाई बिना क्षतिको जारी राखेको थियो।

स्ट्रेट अफ होर्मुजमा सिङ्गापुरको मालवाहक जहाजमा क्षेप्यास्त्रले आक्रमण भएको छ जसपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री संगठनले जहाज सुरक्षा अभियान रोकेको छ। इरानले स्वीकृत मार्ग बाहेक जहाज प्रयोग नगर्न चेतावनी दिएको छ।

विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य लगातार घटेर प्रतिव्यारेल ७० अमेरिकी डलरभन्दा तल झरेको छ। यो कमी अमेरिका र इरानबीचको दीर्घकालीन सहमतिमा आशा बढ्दा आएको हो।

नेपाल आयल निगमले भारतबाट दैनिक ८०–८५ बुलेट ग्याँस मात्र प्राप्त भइरहेकाले बजारमा करिब चार महिनादेखि आधा सिलिण्डर ग्याँस मात्र बिक्री गर्दै आएको छ। पूरा सिलिण्डर ग्याँस बिक्रीका लागि कम्तीमा दैनिक १०० बुलेट ग्याँसको ग्यारेन्टी आवश्यक रहेको छ।

इरान–अमेरिकाबीच स्विट्जरल्यान्डमा शान्ति वार्ताको पहिलो चरण सम्पन्न भयो र ६० दिनभित्र अन्तिम सहमतिको लागि मार्गचित्र तयार गरिनेछ। कतार र पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन्।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले इरानसँगको वार्तामा प्रगति भएको र पश्चिम एसियामा सम्बन्ध सदाका लागि बदलिन सक्ने आशा व्यक्त गरेका छन्। उनले अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डललाई कूटनीतिक समाधान निकाल्ने अधिकार समेत प्रदान गरिएको बताए।

इराकले युद्धपछि दैनिक करिब ३५ लाख ब्यारेल पूर्व–स्तरमा तेल उत्पादन दुई महिनाभित्र फर्काउने योजना बनाएको छ। हर्मुज जलडमरू खुल्न थालेपछि निर्यातक्रम बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

इजरायल र हिज्बुल्लाह समूहले युद्ध विरामका लागि सहमति जनाए। यसैबीच अमेरिका र इरानबीच स्विट्जरल्यान्डमा हुने वार्ता स्थगित गरिएको छ।

अमेरिकाले इरानसँगको सम्झौताको भागस्वरूप पश्चिम एसियामा लगाएको समुद्री नाकाबन्दी अन्त्य गरेको छ। सम्झौतामा स्ट्रेट अफ होर्मुज खुला गर्ने, आणविक हतियार नबनाउने र ३०० अर्ब डलरको आर्थिक विकास कोष स्थापनाको व्यवस्था गरिएको छ।

सामसारा रेमिट र पशुपति पे इन्डियाबीचको साझेदारीपछि भारतबाट मोबाइलमार्फत नेपालमा पैसा पठाउने सेवा सुरु भयो जसले रकम पठाउने प्रक्रिया सहज, कम लागत र सुरक्षित बनायो। यस सेवामा केवाईसी अनलाइन गरि एजेन्ट वा शाखा कार्यालयमा नगई रकम प्रवाह गर्न सकिन्छ।

नेपाल सरकारले संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच भएको शान्ति सम्झौतामा स्वागत जनाउँदै यसले पश्चिम एसियामा दीर्घकालीन शान्ति र स्थायित्व ल्याउने विश्वास व्यक्त गर्‍यो। सम्झौताले द्वन्द्वले विश्व अर्थतन्त्रमा पार्न सक्ने प्रभावलाई समेत औंल्याएको छ।

अमेरिका–इरान बीचको अन्तरिम शान्ति सम्झौतापछि कच्चा तेलको मूल्य घटेको छ। यसले एसियाली सेयर बजारलाई स्थिर बनाएको छ, तर अमेरिकाको धम्कीले भू-राजनीतिक जोखिम कायम रहँदैछ।

इरानको विदेश मन्त्रालयले अमेरिकी पक्षसँग विद्युतीय माध्यमबाट समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको पुष्टि गरेको छ। सम्झौताको प्रक्रिया दुवै पक्षले विद्युतीय रूपमा प्रमाणित गरिसकेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिका–इरानबीचको सम्झौता अन्तिम नभएको र इरानले सम्झौताअनुसार व्यवहार नगरे पुनः सैन्य कारबाही गर्न सकिने चेतावनी दिएका छन्। उनले सम्झौता बिहीबार वा शुक्रबार हुन सक्ने बताएका थिए।

इजरायलले लेबनानको दक्षिणी क्षेत्रमा हवाई आक्रमण गरेको छ जसमा कम्तीमा पाँच जनाको मृत्यु भएको छ। यो आक्रमण अमेरिकी–इरानी शान्ति समझदारीका बाबजुद भएको पहिलो हिंसात्मक घटना हो।

संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाका अध्यक्ष एनालेना बारबकले अमेरिका र इरानबीचको सम्झौतामा स्वागत गर्दै यसले मध्यपूर्वमा दिगो शान्ति कायम गर्ने अपेक्षा व्यक्त गरे। उनले युद्धविराम पालना र विवाद समाधानमा कूटनीतिक पहलको आह्वान पनि गरे।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भ्यान्सले अमेरिका-इरान प्रारम्भिक शान्ति सम्झौता शुक्रबारअघि सार्वजनिक हुनसक्ने जानकारी दिए। हस्ताक्षर गरिसकेका प्रतिनिधिहरूले ६० दिनको युद्धविराम र विस्तृत वार्ता गर्ने सहमति जनाए।

बैंक अफ जापानले ब्याजदर १.० प्रतिशतमा पुर्‍याएको छ जुन ३१ वर्षयताकै उच्च स्तर हो। यो कदम मुद्रास्फीति नियन्त्रण र मुद्रा स्थिरता कायम राख्न गरिएको हो जसमा मध्यपूर्व युद्धले विश्व ऊर्जा बजारमा पुर्‍याएको असर पनि प्रभावकारी छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग प्रारम्भिक सम्झौता भइसकेको र चाँडै सार्वजनिक हुने बताए। सम्झौताले स्ट्रेट अफ होर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्ने र युद्धविराम ६० दिन थप गर्नेछ।

अमेरिका र इरानबीचको युद्धविरामले मध्यपूर्व तनाव कम भए पनि आइएमएफ प्रमुख क्रिस्टालिना जर्जिएभाका अनुसार ऊर्जा र अन्य आपूर्ति अवरोधहरू हट्न समय लाग्नेछ। आइएमएफले जुलाई ८ मा विश्व आर्थिक समीक्षा अपडेट गर्ने तयारी गरिरहेको छ।

ब्रिटेन, फ्रान्स, जर्मनी र इटलीले इरान-अमेरिका शान्ति सम्झौतामा स्वागत गर्दै यसलाई क्षेत्रीय स्थिरता र वैश्विक आर्थिक सन्तुलनका लागि अवसर बताएका छन्। उनीहरूले सबै सम्बन्धित पक्षहरूलाई सम्झौताको पूर्ण कार्यान्वयनका लागि काम गर्न अपिल गरेका छन्।

१०० दिनसम्मको युद्धपछि भएको शान्ति सम्झौताले होर्मुज जलडमरूमध्यबाट टोल-फ्री ढुवानी सुरु गराउने र वालस्ट्रिट सेयर बजार नयाँ उचाइमा पुगेको छ। यसले विश्व अर्थतन्त्र र तेल बजारलाई महत्त्वपूर्ण प्रभाव दिएको छ।

अमेरिका र इरानबीच साढे तीन महिनादेखिको संघर्ष अन्त्य गर्दै औपचारिक शान्ति सम्झौता सम्पन्न भयो। सम्झौताअनुसार हर्मुज जलमार्ग खुला गरिनेछ र सबै सैन्य कारबाही रोकिनेछ, साथै ६० दिनभित्र स्थायी राजनीतिक तथा सुरक्षा समझदारीका लागि वार्ता सुरु गरिनेछ।

अमेरिका र इरानबीच प्रारम्भिक युद्धविराम सहमति हुँदा नाकाबन्दी हटाएर स्ट्रेट अफ होर्मुज खोलिने छ। लेबनानसहित सबै मोर्चामा स्थायी रूपमा सैन्य कारबाही बन्द गरिने प्रावधानसमेत छ।

नागढुंगा–नौबिसे सडकखण्डको धार्के बजार क्षेत्रमा बिटुमिन अभावका कारण रोकिएको कालोपत्रे काम अब पुनः सुरु भयो। मध्यपूर्वको भू-राजनीतिक तनावका कारण प्रभावित सडक निर्माण उद्योगमा आयात सुधार भएपछि काम शुरु गरिएको हो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिका र इरानबीचको शान्ति सम्झौतामा छिट्टै हस्ताक्षर हुने दाबी गरेका छन् जसले स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई सबैका लागि खुला बनाउनेछ। पाकिस्तानले मध्यस्थता गरी २४ घण्टाभित्र सम्झौता अन्त्य हुने अपेक्षा गरेको छ।

विश्व बैंकले २०२६ को लागि वैश्विक आर्थिक वृद्धिदर २.५ प्रतिशतमा झर्ने प्रक्षेपण गरेको छ जसमा अमेरिकी-इजरायल र इरान बीचको द्वन्द्वले प्रमुख भूमिका खेलेको छ। यसले ऊर्जा र खाद्य वस्तुहरूका मूल्य बढाएर महँगो र वित्तीय संकटलाई बढावा दिएको छ।

विश्व बैंकले इरान-इजरायल द्वन्द्वले सन् २०२६ को विश्व आर्थिक वृद्धिदर कोभिड-१९ महामारीपछिको सबैभन्दा कमजोर स्तरमा झर्न सक्ने चेतावनी दियो। युद्धले तेल, ग्यास र मलको मूल्य वृद्धि गरी विकासशील देशहरूमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने अनुमान गरिएको छ।

संयुक्त राष्ट्र महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले मध्य पूर्वमा स्थायी शान्ति कायम गर्न कूटनीतिक उपाय अपनाउन सम्बन्धित पक्षलाई आह्वान गरेका छन्। उनले युद्धविरामलाई खतरा पार्ने आक्रमण र गोलावारी तुरुन्त रोक्न आग्रह गरेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरान र इजरायलबीचको मध्यपूर्व शान्ति सम्झौता अन्तिम चरणमा पुगेको जानकारी दिएका छन्। बारम्बार क्षेप्यास्त्र प्रहार र तनावबीच पनि दुवै पक्षले गोलीबारी रोकिने सहमति जनाएका छन्, तर इरानले लेबनानसम्बन्धी विषय सम्झौतामा समावेश हुनुपर्ने अडान राखेको छ।

मध्यपूर्व युद्धका कारण बढेको निर्माण सामग्रीको मूल्यसमायोजन नभएपछि नेपाल निर्माण व्यवसायी महासङ्घले निर्माण उद्योगलाई इतिहासकै धराशायी अवस्थामा परेको जनाएको छ। सार्वजनिक खरिद ऐनअनुसार मूल्य समायोजन नपाउनुले उद्योगलाई थप संकट हुँदा बेरोजगारी बढेको छ।

मध्यपूर्व युद्धका बावजुद चीनको मे महिनामा निर्यात १९.४ प्रतिशतले र आयात २७.४ प्रतिशतले बढेको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा चीनको निर्यात ३५.४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।

सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा विश्वव्यापी वस्तु व्यापार मजबुत रहेको छ र कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रमा लगानी बढेको छ। मध्यपूर्वको द्वन्द्वले विश्व व्यापारमा ठूलो असर नपरेको वर्ल्ड ट्रेड ओर्गनाइजेशनको रिपोर्टले देखाएको छ।

पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्व र पेट्रोलियम पदार्थ मूल्य वृद्धिका कारण नेपालका ठूला विकास आयोजना र स्वदेशी उद्योग संकटमा परेका छन्। डिजेल, पेट्रोल र हवाई इन्धनको मूल्य वृद्धिले पूर्वाधार निर्माण लागत बढेको छ र बिटुमिनको आयात ७.२१% ले घट्दा सडक कालोपत्रे प्रभावित भएका छन्।

पश्चिम एसियाको द्वन्द्वपछि नेपालमा इन्धन मूल्य वृद्धि भएको छ जसले महँगो वस्तु तथा सेवा र मुद्रास्फीति बढाएको छ। यसले कृषिमा प्रयोग हुने रासायनिक मलको आपूर्ति र लागतमा समेत प्रभाव पारेको छ।

नेपाली सेना करिब साढे छ दशकदेखि संयुक्त राष्ट्रसङ्घतर्फबाट विश्वभरका नौ शान्ति कार्य मिसनहरूमा ४१४९ जना शान्ति सैनिक तैनाथ गर्दै आएको छ। विगतमा ७४ जना नेपाली शान्ति सैनिकले ज्यान गुमाएका र ७७ जना घाइते भएका छन्।

मध्यपूर्व युद्धका कारण सन् २०२६ को पहिलो त्रैमासमा फ्रान्सको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन सङ्कुचित भएको छ। फ्रान्सको केन्द्रीय बैंकले आगामी आर्थिक वृद्धिको पूर्वानुमान घटाउने योजना बनाएको छ।

भारतको कुशीनगरमा रोजगारका नाममा ४५३ नेपालीलाई बन्धक बनाउँदै ठगी गर्ने गिरोहलाई प्रहरीले उद्धार गर्‍यो। उद्धारितमध्ये आधाभन्दा बढी महिला थिए र उनीहरूलाई स्वतन्त्र रूपमा मोबाइल प्रयोग गर्ने अनुमति थिएन।

अमेरिकी सेनाले तीन दिनभित्र दोस्रो पटक इरानको बन्दर अब्बास क्षेत्रमा आक्रमण गरेको छ। इरानले यसलाई युद्धविराम उल्लंघन घोषणा गर्दै कडा विरोध जनाएको छ र इजरायली सेनाले दक्षिणी लेबनानलाई युद्ध क्षेत्र घोषणा गरी बासिन्दालाई उत्तरतर्फ जान निर्देशन दिएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले अमेरिका र इजरायलद्वारा इरानमाथि गरिएको हमलाले विश्वव्यापी भोकमरी ऐतिहासिक स्तरमा पुर्‍याएको जनाएको छ। मध्यपूर्वको द्वन्द्व र तेल मूल्य वृद्धिका कारण ४५ मिलियन मानिस प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित छन्।

सरकारले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को आर्थिक सर्वेक्षण सार्वजनिक गर्यो जसमा समग्र अर्थतन्त्रका मिश्रित सूचकहरू देखिएका छन्। विदेशी मुद्रा सञ्चिति उत्साहजनक भए पनि राजस्व सङ्कलन र आन्तरिक उत्पादनमा चुनौती छ।

साउदी अरबमा अवैध रूपमा रहेका ६३ नेपाली श्रमिकलाई फाइनल एक्जिट भिसा प्रदान गरी स्वदेश फिर्ती प्रक्रिया अघि बढाइएको छ। नेपाल दूतावासले कूटनीतिक तथा प्रशासनिक समन्वय गर्दै स्वदेश फिर्ती व्यवस्था गरिरहेको छ।

इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले मध्यपूर्वका अमेरिकी सैन्य अड्डाहरू अब सुरक्षित नरहेको बताए। अमेरिकाद्वारा दक्षिणी इरानमा गरिएको नयाँ आक्रमणलाई इरानले आक्रामकता र युद्धविराम उल्लंघन भएको भन्दै कडा प्रतिवाद गर्‍यो।

प्रधानमन्त्री बालेन शाहले नेपालले छिमेकी, विकास साझेदार र मित्र राष्ट्रहरूसँग पारस्परिक सम्मान र साझा समृद्धिको आधारमा सम्बन्ध अघि बढाउँदै आएको बताए। उनले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगप्रति आभार प्रकट गर्दै सरकारले सुशासन र समावेशी आर्थिक समृद्धि हासिल गर्न र थप लगानी आकर्षित गर्न प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।

नेपाली कांग्रेसकी सांसद सिता थपलियाले मध्यपूर्व युद्धले निर्माण क्षेत्रमा मूल्यवृद्धि र विकास आयोजनामा परेको संकटको समाधानका लागि राहत प्याकेज र मूल्य समायोजन गर्न सरकारलाई आग्रह गरिन्। उनले पेट्रोलियम पदार्थ र निर्माण सामग्रीको मूल्य वृद्धिले ढुवानी खर्च बढाएको र व्यवसायीहरू लागत अनुमान र वास्तविक लागतबीच ठूलो अन्तर देखिएको बताए।

मध्यपूर्वमा जारी युद्धले भारतमा पेट्रोल र डिजेलको मूल्य चौथो पटक वृद्धि गरेको छ। यसको कारण भारतको प्रमुख कच्चा तेल आयात मार्गमा तनाव बढ्नु हो।

गत आठ वर्षमा विश्वभर खाद्य आपूर्ति प्रणालीमाथि २० हजारभन्दा बढी आक्रमणका घटनाहरू रेकर्ड भएका छन्। गाजा, सुडान, लेबनान र हाइटीमा खाद्य आपूर्ति निशाना बनेर महिलाहरू बढी प्रभावित भएका छन्।

खाडी मुलुकमा युद्धका कारण नेपाली कामदारहरूको रोजगारी गुम्ने जोखिम कोभिड महामारीको समयको भन्दा दोब्बर बढेको छ। यसले रेमिट्यान्समा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ र रोजगार संकटलाई तीव्र बनाएको छ।

पश्चिम एसियाको द्वन्द्वका कारण ८७,८६३ भन्दा बढी नेपालीहरूले परराष्ट्र मन्त्रालयसँग अनलाइन फारम भरेर सम्पर्क गरेका छन्। अधिकांश सकुशल रहेका छन् र केही नेपाल फर्किन चाहन्छन् भने मन्त्रालयले २४ घण्टे कन्ट्रोल रुमबाट फोन र म्यासेजहरू व्यवस्थापन गरिरहेको छ।

इजरायलको संसद् नेसेटले विघटन विधेयक पारित गर्यो जसले समयभन्दा अगाडि राष्ट्रिय चुनाव हुने सम्भावना बढाएको छ। प्रधानमन्त्री नेतन्याहुको गठबन्धन सरकार भित्र विवाद यस कदमको मुख्य कारण हो।

मनोज कुमार शर्मालाई वरिष्ठता बाइपास गरी नेपाल सर्वोच्च अदालतको प्रधानन्यायाधीश नियुक्त गरियो। उनले डिजिटल अदालत र मुद्दा सङ्कलन कम गर्ने लगायत न्यायिक सुधारका लागि १९ बुँदे कार्ययोजना प्रस्तुत गरेका छन्।

इरान र इजरायलबीचको द्वन्द्वले संयुक्त अरब इमिरेट्सको अर्थतन्त्र र व्यापारमा गम्भीर चुनौती उत्पन्न गरेको छ, जसले तेल निर्यात आधाभन्दा बढी घटाएको छ। होर्मुज जलडमरूमध्यमा अवरोध आएको छ र पर्यटनमा नकारात्मक प्रभाव परेको छ।

पश्चिम एसिया द्वन्द्वका कारण नेपालमा निर्माण सामग्रीको मूल्य १०७ प्रतिशतसम्म बढेको छ जसले देशभरका ३० हजार विकास आयोजना प्रभावित भएका छन्। बिटुमिनको मूल्य ७५ रुपैयाँबाट १५५ रुपैयाँ पुगेको छ र डिजेलको मूल्य ६२ प्रतिशत वृद्धि भई प्रतिलिटर २२४ रुपैयाँ पुगेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई छिट्टै कदम चाल्न चेतावनी दिए। संयुक्त अरब इमिरेट्समा ड्रोन आक्रमणपछि आणविक केन्द्र नजिक आगलागि भएको छ र इजरायलले लेबनानमा आक्रमण गरेको छ।

इरानले हर्मुज जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजबाट शुल्क उठाउने नियम तयार पारेको छ जसले विश्व तेल आपूर्तिमा मूल्यवृद्धि सम्भावना बढाएको छ। यो जलमार्ग विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल आपूर्तिको मुख्य मार्ग हो।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले जर्मनीको ऊर्जा लागत र आपूर्ति शृङ्खलामा असर गरि औद्योगिक उत्पादन लगातार चार त्रैमासदेखि घटिरहेको छ। अप्रिल महिनामा जर्मनीको मुद्रास्फीति २.९ प्रतिशत पुगेको छ।

ब्रिक्स राष्ट्रका विदेशमन्त्रीहरूले नयाँदिल्लीमा ऊर्जा संकट, तेल बजार अस्थिरता र विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता विषयमा छलफल गरे। भारतले मध्यपूर्वबाट ऊर्जा आपूर्तिमा निर्भरता कम गर्न वैकल्पिक स्रोत खोज्नुपर्ने स्थितिको स्वीकारोक्ति गर्यो।

नेकपाका नेता देव गुरुङले वर्तमान सरकारले छिमेकीभन्दा तेस्रो मुलुकलाई प्राथमिकता दिएको भन्दै लिपुलेक विवाद जटिल भएको बताएका छन्। उनले अमेरिकी परियोजना MCC र सैन्य गठबन्धनले छिमेकी देशहरूमा शंका उत्पन्न गरेको दाबी गरेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानको नयाँ शान्ति प्रस्ताव पूरा रूपमा अस्वीकार गरेका छन् जसले मध्यपूर्वमा तनाव पुनः बढ्ने संकेत दिएको छ। इरानी राष्ट्रपति मसउद पेजेशकियानले दबाबमा नझुक्ने स्पष्ट पारेका छन् र इजरायली प्रधानमन्त्रीले आणविक कार्यक्रम समाप्त नभएसम्म युद्ध जारी रहने बताएका छन्।

मध्यपूर्व युद्धका कारण होर्मुज जलडमरूमध्यमा अवरोधले तेल मूल्य वृद्धि भएको छ र युरोपेली तेल कम्पनीहरूले २०२४ को पहिलो त्रैमासिकमा ठूलो नाफा कमाएका छन्। बेलायत र फ्रान्समा यी कम्पनीहरूको नाफामा थप कर लगाउने माग पुनः उठेको छ।

इरान र इजरायलबीच जारी युद्धले मध्यपूर्वमा व्यापक प्रभाव पार्दैछ। इरानको इस्फाहान क्षेत्रमा भूकम्पजस्तै विस्फोट र हर्मुज जलसन्धि बन्दले विश्व तेल आपूर्तिमा नकारात्मक असर पारिरहेको छ, साथै क्षेत्रीय सशस्त्र समूहहरूको सहभागिताले द्वन्द्वलाई थप जटिल बनाएको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले पश्चिम एसियाको तनावबाट नेपालमा पर्ने बहुआयामिक प्रभाव न्यूनीकरण गर्न अल्पकालीनदेखि दीर्घकालीन कार्ययोजना ल्याउन सुझाव दिएको छ। यसमा आर्थिक, सामाजिक, कृषि, उद्योग, पर्यटन, व्यापार र वैदेशिक रोजगारी क्षेत्रहरूलाई समेट्न भनिएको छ।

होर्मुज जलमार्ग नजिक संयुक्त अरब अमिरातको छेउमा रहेको दक्षिण कोरियाली जहाजमा इन्जिन कोठामा विस्फोट भएको छ, सबै चालक दल सुरक्षित रहेको जानकारी प्राप्त भएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई आरोप लगाउँदै संयुक्त समुद्री सुरक्षा प्रयासको आव्हान गरेका छन्, भने इरानी राजदूतावासले भागीदारी अस्विकार गरेको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी नेपालको अभिन्न भूभाग भएको पुष्टि गर्दै कुनै पनि गतिविधि नगर्न सम्बन्धित पक्षलाई आग्रह गरेको छ। कैलाश मानसरोवर यात्राका लागि लिपुलेक क्षेत्र प्रयोग गर्ने योजना प्रति Nepalले कूटनीतिक विरोध जनाएको छ।

इरानमा रहेका ११ जना नेपालीमध्ये १० जना तेहरानमा सुरक्षित रहेका छन्। परराष्ट्र मन्त्रालयले इरानको बन्दर अब्बासमा रहेका नेपाली अमृत झाको रिहाइ प्रक्रियामा रहेको जनाएको छ।

इरान र अमेरिका करिब दुई हप्ताको तनावपछि पुनः युद्धमा लागेको छ। अमेरिकाले दुई इरानी इन्धन ट्याङ्करमाथि आक्रमण गर्यो भने इरानले मिसाइल, ड्रोन र तीव्र गतिका बोटमार्फत अमेरिकी सेनामाथि घातक हमला गरेको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्व अन्त्यतर्फ उन्मुख हुने संकेत देखा परिसकेका छन्। तेलको मूल्य घटेसँगै अमेरिकी सेयर बजारमा सुधार आएको छ, विशेषतया प्रविधि र औद्योगिक क्षेत्रका सेयरहरूमा वृद्धि देखिएको छ।

इरानले युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकाले अघि सारेको १४ बुँदे प्रस्तावमाथि विचार गरिरहेको छ। अमेरिकी र इरानी दुवै पक्षबीच सम्भावित सम्झौताको चर्चा भइरहेका छन् तर केही इरानी संसद सदस्यहरूले यसलाई विवादास्पद र एकतरफा अमेरिकी इच्छा सूची मात्र भनेका छन्।

इरानसँगको युद्धले विश्व ऊर्जा बजारमा अस्थिरता ल्याउँदै अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य प्रति ग्यालन ४.४८ डलर पुगेको छ। तेल मूल्य वृद्धिले विश्वव्यापी मुद्रास्फीति र आर्थिक सुस्तीको जोखिम बढाएको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य र आणविक विषयमा सम्झौता तयार गर्ने दिशामा प्रगति भएको छ। इरानले युरेनियम समृद्धि प्रक्रिया निश्चित समयका लागि रोक्ने प्रतिबद्धता गर्नेछ र अमेरिका आर्थिक प्रतिबन्धहरू हटाउने तयारीमा छ।

बेइजिङमा चीन र इरानका विदेशमन्त्रीबीच स्ट्रेट अफ होर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्ने र युद्धविराम निरन्तरता विषयमा महत्वपूर्ण वार्ता सम्पन्न भयो। चीनले इरानी जलमार्ग बन्द गर्ने निर्णयमा असन्तुष्टि जनाउँदै अमेरिकी नाकाबन्दीको आलोचना गर्‍यो।

राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले संवैधानिक परिषद सम्बन्धी अध्यादेश जारी गरेका छन् जसमा परिषद्को बैठकका लागि कम्तीमा चार सदस्यको उपस्थिति र बहुमतले निर्णय लिन सकिने व्यवस्था समावेश गरिएको छ। सरकारले अध्यादेश जारी गर्न पुन: राष्ट्रपति समक्ष सिफारिस गरेको थियो।

इरानले अमेरिकी नौसेनाको युद्धपोतमा मिसाइल आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ जसले विश्व व्यापारमा असर पारेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले 'प्रोजेक्ट फ्रिडम' नामक नौसैनिक सुरक्षा योजना घोषणा गरेका छन् र होर्मुज जलडमरूमध्यमा ६५ दिनदेखि ३ हजारभन्दा बढी जहाज अड्किएको छ।

ओपेक प्लसमा आबद्ध सात देशहरूले आगामी जूनदेखि दैनिक १,८८,००० ब्यारेल तेल उत्पादनमा वृद्धि गर्ने निर्णय गरेका छन्। यो निर्णयले मध्यपूर्वको राजनीतिक तनाव र होर्मुज जलडमरूमध्यको अवरोधबाट प्रभावित ऊर्जा आपूर्तिमा स्थिरता ल्याउने प्रयास गरेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यपूर्व होर्मुज जलमार्गमा फसेका सयौं जहाजका चालक जनताको उद्धारका लागि 'प्रोजेक्ट फ्रिडम' सुरु गरेको घोषणा गरेका छन्। यस योजनाले अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार सुरक्षित बनाउन सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

भारतले लिपुलेक मार्ग सन् १९५४ देखि कैलाश मानसरोवर यात्राका लागि प्रयोग हुँदै आएको जनाएको छ। नेपालले उक्त भूभाग आफ्नो अभिन्न हिस्सा भएको पुनः दोहोर्‍याएको छ।

इरानी सैन्य बलहरूले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा सुरक्षा व्यवस्था कडा पार्दै जहाजहरूको आवागमन इरानी अनुमति अनुसार समन्वय गरिरहेको छ। यस क्षेत्रमा विभिन्न देशहरूले सुरक्षित मार्ग सुनिश्चित गर्न कूटनीतिक आग्रह गरेका छन्।

पश्चिम एसियाको बढ्दो तनाव र लालसागरमा जारी अशान्तिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय शिपिंग मार्ग बदलिएको छ। जहाजहरूले अब अफ्रिकाको केप अफ गुड होप हुँदै जान थालेका छन् जसले यात्रा समय र ढुवानी लागत बढाएको छ।

इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह मोजतबा खामेनीले अमेरिकी नाकाबन्दी असफल भएको र अमेरिकी पराजय भएको घोषणा गरे। इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले पनि अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी असफल हुने र यसले क्षेत्रीय तनाव बढाउने चेतावनी दिएका छन्।

इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह मोजतबा खामेनीले अमेरिकाको नौसैनिक नाकाबन्दी असफल भएको र अमेरिका पराजित भएको दाबी गरे। उनले पर्सियन खाडीमा इरानको नयाँ कानुनी व्यवस्थापनको प्रशंसा समेत गरेका छन्।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले अमेरिका, यूरोप र रूसबीच कूटनीतिक तनाव बढाएको छ, जसले विश्वमा नयाँ ध्रुवीकरण र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा चुनौती ल्याएको छ। रूसले इरानमाथि पुनः आक्रमण नगर्न चेतावनी दिएको छ र वार्तालाई समर्थन गरिरहेको छ।

मध्यपूर्व युद्धले विश्वव्यापी तेल मूल्यमा सातप्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएको छ र ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य १२६.४१ अमेरिकी डलर पुगेको छ। यसले विश्व अर्थतन्त्र र कूटनीतिमा गम्भीर प्रभाव पारिरहेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि नौसैनिक नाकाबन्दी जारी राख्दै दबाब रणनीति अझै कडा बनाएको छ। यसले विश्व तेल बजारमा उतारचढाव ल्याएको र लेबनानमा द्वन्द्व तथा मानवीय संकट बढाएको छ।

अमेरिकाले इरानसँगको युद्धमा करिब २५ अर्ब अमेरिकी डलर खर्च गरिसकेको छ, जसको अधिकांश हतियार र गोला बारुदमा केन्द्रित छ। पेन्टागनले संसदीय सुनुवाइमा यो पहिलो आधिकारिक लागत विवरण प्रस्तुत गरेको छ।

सन् २०२६ को मार्च र अप्रिलमा नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनलाई लिएर भारतीय सञ्चार माध्यमले नयाँ सरकार र सीमा तनावमाथि विशेष निगरानी राखेको छ। भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नयाँ नेतृत्वलाई शुभकामना दिएका छन् भने पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पूर्वगृहमन्त्री रमेश लेखकको पक्राउलाई राजनीतिक सफाइ अभियानको रुपमा मिडियाले व्याख्या गरेको छ।

इरानमा अमेरिका र इजरायलसँगको युद्ध सुरु भए यता कम्तीमा २१ जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको छ र ४ हजारभन्दा बढी व्यक्तिलाई राष्ट्रिय सुरक्षा सम्बन्धी आरोपमा पक्राउ गरिएको छ। मानवअधिकार उल्लंघन तथा जबरजस्ती बेपत्ता पार्ने, यातना दिने आरोपहरु लगाइएको छ।

इरान युद्धका कारण रसायन आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा प्रिन्टेड सर्किट बोर्ड (पीसीबी) को मूल्य अप्रिल महिनामा मार्चको तुलनामा करिब ४० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। साउदी रसायन कम्पनी एसएसबीआईसीको उत्पादन बन्दले विश्वव्यापी पोलिफेनिलिन इथर अभाव भएको छ।

अमेरिका–इरानबीचको युद्धले मध्यपूर्वमा करिब ६ हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु र लाखौंको विस्थापन गराएको छ। इरानमा करिब ३ हजार ३७५, लेबनानमा करिब २ हजार २९४ जनाको मृत्यु भएको र इजरायल तथा अमेरिकामा सैनिक मृत्युसहित सयौँ घाइते छन्।

अमेरिका र इरानका प्रतिनिधि अमेरिकी विशेषदूत स्टिभ विट्कोफ र ज्वाइँ जारेड कुश्नर नेतृत्वमा शान्ति वार्ताका लागि पाकिस्तानको इस्लामावाद पुगेका छन्। वार्ताले तनाव कम गरी युद्ध अन्त्य र तेलको मूल्य नियन्त्रणमा सहयोग पुर्‍‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले पश्चिम एसियामा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षा र उद्धारका लागि विभिन्न पहलहरू अघि बढाएको छ। ६१२ जना नेपाली उद्धार गरिएका छन् र रोकिएको श्रम स्वीकृति पुनः सुरु गरिएको छ।

विश्वका विभिन्न देशले बहुपक्षीयता र शान्तिका लागि कूटनीतिक दिवस मनाएका छन् जुन संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आह्वानमा सन् २०१९ मा सुरु भएको हो। यस दिवसले राष्ट्रहरूबीच सहकार्य र शान्ति प्रवर्द्धन गर्ने महत्त्वमा जोड दिएको छ।

पाकिस्तानको पहलमा अमेरिका र इरान बीच वार्ता अनिश्चित बनेको छ। अमेरिकाको नाकाबन्दी र लेबनान युद्धविराम उल्लङ्घन वार्ताका मुख्य विवाद बिंदु रहेका छन् र अमेरिकी उपराष्ट्रपति पाकिस्तान भ्रमण स्थगित गरेका छन्।

अमेरिका र इजरायलको इरानमाथि आक्रमणपछि विश्वमा अब्बल ऊर्जा संकट सुरु भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले यसलाई १९७३, १९७९ र २०२२ को संकटभन्दा खराब ठहर गर्दै विश्वव्यापी ४० करोड ब्यारेल तेल निकालेको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री एस. पाउल कपुरबीच सिंगदरबारमा द्विपक्षीय सम्बन्ध, व्यापार, लगानी र आर्थिक साझेदारी विषयमा छलफल भएको छ। छलफलले नेपाल र अमेरिकाबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध थप सुदृढ पार्ने दिशामा काम गर्ने स्पष्ट पारेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले स्ट्रेट अफ होर्मुज नजिक एक इरानी पोत जबर्जस्ती कब्जा गरेपछि इरानले कडा बदला लिन चेतावनी दिएको छ। इरानी सेनाले तत्काल प्रतिक्रिया स्थगन गरेको छ।

मध्यपूर्व युद्धले विश्व बजारमा पेट्रोलियम मूल्य वृद्धिलाई उत्प्रेरित गरि नेपालमा खाद्यान्न, खाने तेल र पानीजस्ता दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य उच्च वृद्धि भएको छ। खाद्यान्नका मूल्य औसत ५० देखि १०० रुपैयाँसम्म बढेको छ भने पानी उद्योगको प्लाष्टिक सामग्री मूल्य ४० प्रतिशतले वृद्धि भएर बोतल र जारमा पनि मूल्य बढेको छ।

इरानले होर्मुज जल बन्दरगाह अवरुद्ध गरेको कारण अमेरिका-इरानबीच तनाव बढ्दा ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य ६.५ प्रतिशतले र डब्ल्यूटीआई कच्चा तेलको मूल्य लगभग ७ प्रतिशतले बढेको छ। यस संकटले तेल बजारमा ठूलो प्रभाव परेको छ।

पाकिस्तानको इस्लामावादमा अमेरिका र इरानबीचको शान्ति वार्ताका लागि सुरक्षा कडा गरिएको छ र अमेरिकी प्रतिनिधिहरू आइतबार त्यहाँ पुगेका छन्। इरानले अमेरिकाले नाकाबन्दी अन्त्य नगरेसम्म हर्मुज जलमार्ग अवरुद्ध राख्ने निर्णय गरेको छ।

सरकारले इजरायल, कुवेत, बहराइन र लेवनानका लागि वैदेशिक रोजगारीको श्रम स्वीकृति पुनः सुरु गरेको छ। साउदी अरेबिया, युएई, कतार, ओमान, यमन, जोर्डन र टर्कीका लागि पहिले नै पुनः सन्चालन भइसकेको छ।

इजरायल र हेजबुल्लाहबीच युद्धविरामसँगै मध्यपूर्व तनाव घट्ने आशाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य १०० डलरभन्दा तल झर्यो। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारेल ९८.०५ डलर र वेस्ट टेक्सास इन्टरमीडियट क्रुडको मूल्य ९४ डलरभन्दा तल पुगेको छ।

गाजामा दुई वर्ष लामो युद्धपछि अक्टोबरमा भएको युद्धविरामपश्चात अमेरिका र हमासबीच कायरोमा पहिलो प्रत्यक्ष वार्ता सम्पन्न भयो, जसमा मानवीय सहायता र युद्धविरामका सर्तहरुको कार्यान्वयनमा छलफल भएको छ। वार्ताको अर्को चरणमा हमासको निःशस्त्रीकरण, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा बल परिचालन र इजरायली सेना फिर्ता विषय उठाइने तय भएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प प्रशासनले इरानसँगको युद्ध चाँडो अन्त्य हुने आशा व्यक्त गरेको छ। पाकिस्तानले शान्ति वार्तामा मध्यस्थता गर्दैछ र इरानले नाकाबन्दी नहटाए खाडी क्षेत्रको व्यापारिक आवागमन रोक्ने चेतावनी दिएको छ।

इरानले पाकिस्तानमार्फत अमेरिकासँग निरन्तर सन्देश आदानप्रदान गरिरहेको जनाएको छ। अमेरिका र इरानबीच युद्धविराम वार्ता असफल भए पनि औपचारिक सहमति छैन र इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम संवर्द्धन जारी राख्न चाहन्छ।

मध्यपूर्व युद्धपछि विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा अनिश्चितता बढ्दा, रुसले चीनको ऊर्जा आवश्यकतामा सहयोग गर्ने संकेत गरेको छ। रुसका विदेशमन्त्री सर्गेइ लाभ्रोभले चीन भ्रमण गरी दुई देशबीच रणनीतिक साझेदारी सुदृढ गर्ने योजना प्रस्तुत गरेका छन्।

अमेरिका-इरान युद्धले नेपालमा इन्धन मूल्य वृद्धि र वैदेशिक रोजगारी कम्जोर पारेको छ। यसले विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा कमी र रेमिट्यान्समा जोखिम निम्त्याउने सम्भावना बनाएको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपाली रेमिट्यान्समा करिब ४१ प्रतिशत नकारात्मक प्रभाव पार्ने सम्भावना छ।यसले बेरोजगारी वृद्धि र आर्थिक वृद्धिमा दबाब पर्न सक्ने जोखिम बढाएको छ।

पश्चिम एशियाली द्वन्द्व र आन्तरिक अस्थिरताका कारण नेपालमा निर्माण सामग्री, इन्धन र ग्यासको अभावले निर्माण कार्य ठप्प भएको छ।सरकारको बजेट खर्च कम हुनु र बजेट कटौतीको सम्भावनाले समस्या गम्भीर बनेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आगामी दुई दिनभित्र अमेरिका र इरानबीच वार्ता पुनः सुरु हुनसक्ने बताएका छन्। ट्रम्पको बयान पाकिस्तानको इस्लामाबादमा भएको बैठकपछि आएको हो जसमा उच्च तहका अधिकारीहरू सहभागी थिए।

अमेरिकी नाकाबन्दीका बीच चिनियाँ ट्यांकर 'रिच स्टारी' हर्मुज जलडमरूम पार गर्दै फारसी खाडीबाट बाहिरिएको छ। ट्यांकरले युएईको हमरिया बन्दरगाहबाट लगभग २ लाख ५० हजार ब्यारेल मिथेनोल बोकेको थियो।

रुसका विदेशमन्त्री सर्गेइ लाभ्रोभ चीनको बेइजिङमा मध्यपूर्व युद्धबारे छलफल गर्न पुगेका छन्। चीनले युद्ध प्रभावित देशका नेताहरुलाई छलफलका लागि आमन्त्रण गरेको छ र बेइजिङ र मस्कोले तनाव कम गर्न मिलेर काम गर्ने सहमति गरेका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानी युद्धक जहाजलाई नष्ट गर्ने चेतावनी दिएका छन् र इरानको बन्दरगाहमा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी घोषणा गरिएको छ। यसले कच्चा तेलको मूल्य लगभग ८ प्रतिशतले वृद्धि गरेको छ।

इरान-अमेरिकाबीच वार्ता असफल भएपछि तेल र डलरको मूल्यमा वृद्धि भएको छ र विश्व सेयर बजारमा गिरावट आएको छ। डोनाल्ड ट्रम्पले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अमेरिकी नौसेनाको नाकाबन्दी सुरु गर्ने घोषणा गरेका छन्।

मध्यपूर्व युद्धका कारण नेपालमा इन्धन मूल्य बढेको छ र रोजगार संकट उत्पन्न भएको छ। यो स्थितिले रेमिट्यान्समा समस्या निम्त्याई नेपालको अर्थतन्त्रमा मंदीको जोखिम बढाएको छ।

अमेरिका र इरानबीच २१ घण्टासम्म चलेको वार्ता कुनै सहमतिबिना टुङ्गिएको छ। इरानले अमेरिकी प्रस्ताव अस्वीकार गरी आफ्ना राष्ट्रिय अधिकारहरूको पक्षमा अडान कायम राख्यो र पाकिस्तानले संयमता र संवादमा जोड दियो।

अमेरिका र इरानबीच युद्धविराम वार्ता निष्कर्षविहीन रह्यो र आणविक कार्यक्रम विवादमा सहमति हुन सकेन। हर्मुज जलडमरूमध्यमा तनावले तेल मूल्य उच्च बनाएको छ र द्वन्द्व पुनः बढ्न सक्ने सम्भावना छ।

एशियाली विकास बैंकले आर्थिक वर्ष २०२६ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर २.७ प्रतिशत रहने अनुमान गरेको छ। मध्यम पूर्व द्वन्द्वले राजनीतिक अनिश्चितता र आर्थिक वृद्धिमा बाधा पुर्‍याउने सम्भावना रहेको छ।

इजरायलले लेबनानमा सबैभन्दा ठूलो हवाई आक्रमण गरी २५४ जनाको मृत्यु र ११०० भन्दा बढीको घाइते भएको जनाएको छ। आक्रमणले हेज़बोल्लाहका विभिन्न कमाण्ड केन्द्रहरूलाई लक्ष्य बनाएको थियो।

इरानले इजरायलको लेबनानमाथिको आक्रमणपछि दुई हप्ते युद्धविराम उल्लंघन भएको भन्दै युद्धविराम र शान्ति वार्ता अव्यवहारिक भएको स्पष्ट पारेको छ। अमेरिका र इजरायलले युद्धविराम लागू नहुने र आक्रमण जारी रहने संकेत गरेका छन् भने अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले युद्धविरामलाई स्वागत गरेको छ।

इजरायली सेनाले युद्धविरामका बाबजुद दक्षिणी टायरमा आक्रमण जारी राखेको छ, जसले १५०० भन्दा बढीको मृत्यु र दस लाखभन्दा बढी विस्थापन गराएको छ। लेबनानमा ४० किलोमिटर क्षेत्रका लागि भवन खाली गर्ने आदेश जारी गरिएको छ।

युद्धविरामको सहमति हुँदाहुँदै पनि यूएई र साउदी अरबमा इरानबाट मिसाइल र ड्रोन आक्रमणहरू भइरहेकै छन्। क्षेत्रीय मुलुकहरूले उच्च सतर्कता अपनाएका छन् र पाकिस्तानले वार्ताका लागि मध्यस्थता गरेको छ।

अमेरिका र इरानबीच दुई हप्तेका लागि युद्धविराम सहमति भएको छ जसले वार्ता प्रक्रिया सहज बनाउन मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुज समुद्री मार्ग पुनः खोल्नुपर्ने शर्त राखेको छ।

यूएईको शारजाहको खोल फककन बन्दरगाह क्षेत्र नजिक मिसाइल भग्नावशेषले एक नेपाली नागरिकलाई गम्भीर चोट पुर्‍याएको छ, जसको उपचार पछि अवस्था स्थिर भएको छ। यूएईको हवाई रक्षा प्रणालीले इरानबाट लागेको मिसाइल र ड्रोनहरू रोक्दा पाँच जनालाई चोट लागेको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भोलिसम्म सम्झौता नभए इरानलाई पूर्णरुपमा समाप्त पार्ने चेतावनी दिएका छन्। उनले सैन्य कारबाही र पूर्वाधार ध्वस्त पार्ने धम्की दिएका छन्।

सरकारले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि कम गर्न तथा जनतामा भार नपरोस् भनेर सार्वजनिक बिदा स्थापना र विद्यालय सत्र ढिलो सुरु गर्ने निर्णय गरेको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले मध्यपूर्व द्वन्द्वमा पर्न पुगेका नेपालीहरूको तथ्याङ्क सङ्कलन गरी समस्या समाधानका लागि सहजीकरण गरिरहेको छ। ८८ हजारभन्दा बढी नेपालीले विवरण दर्ता गराइसकेका छन् र नेपाल एयरलाइन्समार्फत उडानहरू सहज बनाउन प्रयास भैरहेको छ।

नेपाल वैदेशिक रोजगार व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष राजेन्द्र भण्डारीले मध्यपूर्व युद्धले नेपालको रोजगारी र अर्थतन्त्रमा ठूलो प्रभाव पार्ने बताएका छन्। संघर्षले नेपाली मजदूरहरू स्वदेश फर्कने क्रम बढ्दा राष्ट्रिय आर्थिक प्रणालीमा चुनौती देखा पर्नेछ।

अमेरिकी मिसाइल आक्रमणमा परेका छ जना नेपालीहरू अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएका छन् भने एक जनाको अवस्था सुधार भइरहेको छ। नेपाली दूतावासले उपचार व्यवस्थापन र सुरक्षा सूचनामा सक्रियता जनाएको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि ठूलो सैन्य आक्रमण गरिसकेपनि इरानले मिसाइल र ड्रोन आक्रमण जारी राख्दै क्षेत्रीय अस्थिरता र ऊर्जा बजारमा प्रभाव पारिरहेको छ।

मध्यपूर्व युद्धको प्रभावले नेपाली बजारमा एक सातामा सुनको मूल्य १३ हजार रुपैयाँले बढेर चैत १३ गतेको २ लाख ८१ हजारबाट चैत २० गते २ लाख ९४ हजार पुगेको छ। मूल्यमा दैनिक रूपमा केही उतारचढाव भए पनि द्वन्द्व मुख्य कारण मानिएको छ।

लगभग ३५ देशले स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खोल्ने र समुद्री सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने विषयमा छलफल गरेका छन्। बैठकले द्वन्द्वका कारण व्यापारीक जलमार्गमा देखिएको संकटलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वमा इरानमा लगभग १,८०० जनाको मृत्यु भएको छ, जुन इजरायल र उसका साझेदारहरूसँगको द्वन्द्वसँग सम्बन्धित छ। यसले क्षेत्रीय सुरक्षा र मानव जीवनमा गम्भीर असर पु¥याएको छ।

इरानले अमेरिकाको हवाई आक्रमणपछि नदी किनारमा आठ जनाको मृत्यु पुष्टि गरेको छ। यसले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा यातायात अवरुद्ध भई विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा जोखिम ल्याएको छ।

लगभग ३५ देशले स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनः खोल्ने र समुद्री सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने विषयमा छलफल गरेको छ। यो बैठकले द्वन्द्वका कारण व्यापारीक जलमार्गमा देखिएको संकटलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको हो।

मध्यपूर्व द्वन्द्वमा इरानमा लगभग १,८०० जना बढीको मृत्यु भएको छ, जो इजरायल र उसका साझेदारहरू संगको द्वन्द्वसँग सम्बन्धित छ। द्वन्द्वले क्षेत्रीय सुरक्षा र मानव जीवनमा गम्भीर असर पारेको छ।

इरानले पर्सियन नयाँ वर्षको अवसरमा अमेरिकाको हवाई आक्रमणपछि नदी किनारमा आठ जनाको मृत्यु पुष्टि गरेको छ। यो आक्रमणले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा यातायातमा अवरोध पुर्‍याएको र विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति जोखिममा पारेको छ।

इरानले इजरायलमा नयाँ मिसाइल आक्रमण गरेको छ जसमें इजरायली हवाई रक्षा प्रणालीले केही मिसाइलहरू अवरुद्ध गरेको छ। यसले तेल मूल्य वृद्धि र वैश्विक ऊर्जा बजारमा तनाव थपेको छ।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका उपाध्यक्षका उम्मेदवार नरेशलाल श्रेष्ठले मध्यपूर्व युद्धलाई नेपाली रोजगारका लागि चुनौतीको रूपमा देखिएको बताएका छन्। यसले नेपालको रोजगार क्षेत्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने सम्भावना बढाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्धबारे राष्ट्रसम्म सम्बोधन गर्ने घोषणा गरेका छन्। यो सम्बोधन संयुक्त अमेरिकी-इजरायली आक्रमण पछिको पहिलो हो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दुई वा तीन हप्ताभित्र अमेरिकी सेना इरानबाट फिर्ता लैजाने घोषणा गरेका छन्। यसले अमेरिका-इरान द्वन्द्वमा सम्भावित समापनको संकेत दिएको छ।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका उपाध्यक्ष उम्मेदवार नरेशलाल श्रेष्ठले मध्यपूर्व युद्धले नेपाली रोजगारमा असर पुर्याउने भन्दै नयाँ सरकारले कर दायरा बढाएर करदर घटाउन र निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्न प्रस्ताव गरेका छन्। यसले आर्थिक सुधार र रोजगार संरक्षणमा मद्दत पुर्याउने अपेक्षा छ।

इरानबाट भारत आउने तयारीमा रहेको विमान अमेरिकी हवाई आक्रमणमा क्षतिग्रस्त भएको छ। युरोपेली संघले इरानमाथि लगाएको मानवअधिकार प्रतिबन्ध १३ अप्रिल २०२७ सम्म विस्तार गरेको छ।

मध्यपूर्व तनावका कारण विश्वभरका सेयर बजारहरूमा उल्लेखनीय उतारचढाव देखिएको छ, तर नेपाली सेयर बजार तुलनात्मक रूपमा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारभन्दा स्थिर देखिएको छ। कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेकोले विश्व अर्थतन्त्रमा महँगो वृद्धि हुने चिन्ता बढेको छ।

यमनको हुथी विद्रोही समूहले इजरायलको दक्षिणी क्षेत्रमा दोस्रो चरणको क्रुज मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। यस आक्रमणले मध्यपूर्वको द्वन्द्वलाई थप जटिल बनाएको छ र यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारले यसको निन्दा गरेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मध्यपूर्व युद्ध समाप्तिका लागि इरानलाई वार्तामा व्यस्त हुन आग्रह गरेका छन्। पाकिस्तानले अमेरिका र इरानबीच अप्रत्यक्ष वार्ताको मध्यस्थता गरिरहेको छ र इस्लामाबाद, टर्की, इजिप्टले सहकार्य गर्दैछन्।

इरानले अमेरिकाबाट आएको युद्धविराम प्रस्तावलाई समीक्षा गरिरहेको छ तर प्रत्यक्ष वार्तामा बस्ने सम्भावना अस्वीकार गरेको छ र कुनै पनि समाधान आफ्नै सर्तमा स्वीकार्ने जनाएको छ। यसमा मध्यपूर्व तनावले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा असर परेको छ।

नेपाल आयल निगमले मध्यपूर्व तनावका कारण पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलमा प्रतिलिटर १५ रुपैयाँले मूल्य बढाएको छ जसले यातायात र दैनिक वस्तुहरूको लागत बढाउने सम्भावना छ। निगमले मार्च १६ देखि ३१ सम्म करिब ५ अर्ब रुपैयाँ घाटा व्यहोर्नुपर्ने प्रक्षेपण गरेको छ।

डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग सम्भावित वार्ता निकट भएको दाबी गरेका छन् र ऊर्जा पूर्वाधार आक्रमण पाँच दिनका लागि स्थगित गरिएको छ। सम्झौता भए विश्व बजारमा तेल मूल्यमा गिरावट र स्थिरता आउन सक्ने सम्भावना रहेको छ।

मध्यपूर्व युद्धले नेपालमा इन्धन र दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य वृद्घि गरी आर्थिक संकट सिर्जना गरेको छ। ऊर्जा सुरक्षा र जलविद्युत्मा निर्भरता बढाउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ र रेमिट्यान्समा असर पर्ने जोखिम रहेको बताइएको छ।

नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेलले मध्यपूर्व द्वन्द्वले बढेको महँगीलाई नियन्त्रण गर्न केही समयका लागि पेट्रोलियम पदार्थमा सहुलियत दिन सरकारलाई आग्रह गरेका छन्। उनले वैकल्पिक ऊर्जा प्रयोग र बजार अनुगमन गरी कालोबजारी रोक्नुपर्ने सुझाएका छन्।

मध्यपूर्वको द्वन्द्वका कारण दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको छ जसले हजारौँ उडान र लाखौँ यात्रुलाई प्रभावित पार्दैछ। सुरक्षा कारणले सबै उडानहरू निलम्बित गरिएको र विमानस्थल नजिकै लागेको आगो नियन्त्रण गर्न समस्या भइरहेको छ।

मध्यपूर्वको तनावले भारतीय सेयर बजारमा उतारचढाव ल्याएको छ र कच्चा तेलको मूल्य बढाएको छ। विश्लेषकहरूले दीर्घकालीन लगानी अवसरहरूको संकेत गर्दै बैंकिङ, अटोमोबाइल लगायतका क्षेत्रमा दबाब र केही उद्योगमा सकारात्मक संकेत देखाएका छन्।

कतारको दोहास्थित नेपाली राजदूतावासले स्वदेश फर्कन चाहने नेपालीहरूलाई आवेदन दिन अनुरोध गरेको छ। आवेदन ताशिर साउदी भिसा सेवा केन्द्रमार्फत दिन सकिने र थप जानकारीका लागि सम्पर्क नम्बर उपलब्ध गराइएको छ।

मध्यपूर्व युद्धले स्ट्रेट अफ होर्मुजबाट हुने विश्वव्यापी व्यापारीक ढुवानी प्रभावित भएको छ। युद्धका कारण २० भन्दा बढी व्यावासायिक पानीजहाजमाथि आक्रमण भएको र ढुवानी लागत तथा समयमा वृद्धि भएको छ।

मध्यपूर्वी द्वन्द्वले नेपाली अर्थतन्त्रमा इन्धन अभाव, महँगी वृद्धि र रोजगार कटौती हुनसक्ने जोखिम बढाएको छ। यसले खाडी क्षेत्रमा रहेका २० लाख भन्दा बढी नेपाली श्रमिकको सुरक्षा र रेमिट्यान्समा असर पार्न सक्छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण आपूर्ति शृङ्खलामा समस्या हुन सक्ने देखिएकाले अष्ट्रेलियाले ७६२ लाख लिटर पेट्रोल र डिजेल आफ्ना आन्तरिक भण्डारबाट सार्वजनिक गर्ने निर्णय गरेको छ। सरकारले न्यूनतम भण्डारण दायित्व घटाएर आपूर्ति लचिलो बनाउन योजना ल्याएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्वकार्यकारी निर्देशक गुणाकर भट्टले मध्यपूर्वी द्वन्द्वले नेपालको अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने बताएका छन्। युद्धका कारण तेल मूल्य वृद्धि, मुद्रास्फीति बढ्ने र आर्थिक वृद्धिदर कम हुने सम्भावना देखिएको छ।

इरानका खेल मन्त्री अह्मद डोन्यामालीले मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण इरान २०२६ को विश्वकपमा सहभागी हुन योग्य नभएको बताएका छन्। यसले खेलाडी सुरक्षा र भिसा समस्यासँग सम्बन्धित चिन्ताहरूलाई जनाउँछ।

इरानले बहराइन र ओमानमा इन्धन ट्यांकी र जहाजमा आक्रमण तीव्र बनाएको छ र तीन नाविक बेपत्ता भएका छन्। हर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाजहरूले अनुमति लिनुपर्ने र अमेरिकालाई मार्ग प्रयोग गर्न नदिइने चेतावनी समेत जारी गरिएको छ।

होर्मुज समुद्री मार्गमा भारततर्फ आउँदै गरेको थाइल्यान्ड स्वामित्वको जहाज आक्रमणमा परेको छ। यसले भारत र यसको छिमेकी देशहरूमा इन्धन आपूर्तिमा समस्या उत्पन्न गर्ने सम्भावना बढाएको छ।

मध्यपूर्व युद्धका कारण बढ्दो तेल मूल्यलाई नियन्त्रण गर्न जी ७ राष्ट्रका ऊर्जा मन्त्रीहरूले रणनीतिक तेल भण्डार प्रयोग गर्ने तयारी गरेका छन्। फ्रान्सले यस विषयमा जी ७ नेताहरूको भिडियो सम्मेलन बोलाउने र अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीले आपतकालीन तेल भण्डार सार्वजनिक गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

मध्यपूर्वमा बढ्दो द्वन्द्वका कारण ५ हजार बढी नेपाली नागरिकहरूले आफू असुरक्षित रहेको जानकारी परराष्ट्र मन्त्रालयलाई दिएका छन्। मन्त्रालयले उनीहरूको सुरक्षाका लागि निरन्तर समन्वय र उद्धारमा तत्परता जनाएको छ।

नेपाल आयल निगमले उपभोक्तालाई अनावश्यक रूपमा पेट्रोलियम पदार्थ र ग्यास भण्डारण नगर्न आग्रह गरेको छ र ग्यासको सट्टा विद्युत प्रयोग बढाउन प्रोत्साहन गरेको छ। नियम विपरीत व्यवहार गरेमा कानुनी कारबाही गर्ने चेतावनी समेत दिएको छ।

फागुन २० यता मध्यपूर्वका देशबाट नेपाल फर्किने यात्रु संख्या ३,६४९ पुगेको छ, जसको तुलना मा त्यहाँ जानेहरू २,०२८ मात्रै रहेका छन्। द्वन्द्वका कारण खाडी क्षेत्रका हवाई उडानहरू प्रभावकारिताबिहीन भैरहेका छन्।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपालमा पेट्रोलियम र निर्माण सामग्रीको मूल्य वृद्धि गराएको छ, जसले ढुवानी खर्च र समग्र निर्माण लागतमा वृद्धि गरेको छ। यसले विकास र पूर्वाधार क्षेत्रको जनशक्ति र लगानीमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने सम्भावना छ।

एनआरएनएका पूर्वअध्यक्ष आरके शर्माले मध्यपूर्वमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षा र हौसला अभिवृद्धिका लागि सरकारले उच्चस्तरीय कूटनीतिक पहल गर्न आग्रह गरेका छन्। उनले दूतावासमा कर्मचारी थप्न र हेल्पडेस्क सञ्चालन गर्ने र आधिकारिक सूचना दिन प्रेस ब्रिफिङ तथा मिडिया रिलिज आवश्यक भएको बताए।

मध्यपूर्व तनावका कारण त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा दैनिक १७ वटा उडान अवरुद्ध भएका छन् जसले दैनिक लगभग २ करोड १० लाख रुपैयाँ घाटा पुर्‍याएको छ। उडान संख्या र यात्रु आवागमन फागुन १५ पछि ४४देखि ६० प्रतिशतसम्म घटेका छन्।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपालमा तेल र अन्य आवश्यक वस्तुहरूको मूल्य वृद्धि गराएको छ, प्रमुख रूपमा भारतबाट आयात गरिएको पेट्रोलियममा निर्भरता हुँदा। यसले निम्न तथा मध्यम वर्गीय परिवारलाई आर्थिक संकटमा पारेको र दीर्घकालीन रूपमा ऊर्जा आयात घटाई विविधीकरण गर्न सुझाव दिइएको छ।

तेलको मूल्य ११० अमेरिकी डलर नाघेपछि जापानी निक्केई २५५ सेयर सूचक घट्ने संकेत देखिएको छ। इरानले नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गरी मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण जारी राखेको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण तेलको मूल्य लगभग १७ प्रतिशतले बढेको छ जसले विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता र ब्याजदर वृद्धिको सम्भावना उत्पन्न गरेको छ। यसले एशियाई तथा अमेरिकी सेयर बजारमा गिरावट ल्याएको र अमेरिकी डलरलाई मजबुत बनाएको छ।

इरानसँगको युद्धका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रत्तिब्यारल १०० अमेरिकी डलर भन्दा माथि गएको छ। स्ट्रेट अफ हर्मुजमा अवरोधको डरले तेलको मूल्य अझै १५० अमेरिकी डलरसम्म पुग्ने सम्भावना छ।

इरानमा अली खामेनीको मृत्युपछि ‘असेंब्ली अफ एक्सपर्ट्स’ परिषद्ले नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गर्ने प्रक्रिया सुरु गरेको छ। डोनाल्ड ट्रम्पले चयनमा आफ्नो भूमिका खेल्ने संकेत दिएका छन्।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि ‘‘धेरै कडा’’ आक्रमण गर्ने चेतावनी दिएका छन् र आवश्यक परे थप लक्ष्यहरूमा हमला गर्न सकिने संकेत दिएका छन्। इरानले आत्मसमर्पण नगर्ने अडान कायम राखेको छ।

अमेरिका र इजरायलको संयुक्त हवाई आक्रमणमा इरानमा मृत्यु हुनेको संख्या १,०४५ पुगेको छ। इरानले छिट्टै नयाँ सर्वोच्च नेता छान्ने तयारी गरिरहेको छ र प्रतिशोधात्मक आक्रमणको चेतावनी दिएको छ।

इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजलाई पूर्ण नियन्त्रणमा रहेको दाबी गरेको छ जसले विश्व इन्धन आपूर्तिमा प्रमुख जलमार्ग बाधित भएको छ। यसले विशेष गरी एसियाली बजारमा तेल मूल्य वृद्धि र सेयर बजारमा तीव्र गिरावट ल्याएको छ।

इरानले छिमेकी राष्ट्रहरूमा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण सुरु गरेको छ जसले द्वन्द्वलाई विस्तार गरेको छ। अमेरिकी र इजरायली लक्ष्यमा मिसाइल प्रहार गरिएको दाबी गरिएको छ र अमेरिकी नौसेना तेल ट्यांकर सुरक्षा गर्न तयार छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपालमा प्रत्यक्ष खाद्यान्न संकटको संभावना कम भए पनि इन्धन मूल्य वृद्धि र आपूर्तिमा असर पर्ने देखिन्छ, जसले खाद्यान्न महँगो हुनसक्ने जोखिम बढाएको छ। द्वन्द्वले दीर्घकालीन रुपमा आर्थिक प्रभावित पार्ने रेमिटेन्समा कमीको जोखिम समेत रहेको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले खाडी क्षेत्रमा रहेका नेपालीहरूका लागि विवरण सङ्कलनका लागि पोर्टल सञ्चालन गरेको छ। नेपाली दूतावास रियादले श्रमिकहरूलाई नाम दर्ता गर्न र आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउन आग्रह गरेको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी उम्मेदवार किशोरी साहको उम्मेदवारी खारेज गरिएको पुष्टि भएको छ। यसकै सन्दर्भमा निर्वाचन आयोगले निर्वाचन प्रक्रियामा कागजात अनिवार्य लैजान र सवारी पासको दुरुपयोग नगर्न अनुरोध गरेको छ।

मध्यपूर्वमा अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको द्वन्द्वले नेपालको अर्थतन्त्रमा बहुआयामिक खतराहरू बढाएको छ। यसले आर्थिक स्थिति जोखिमपूर्ण बनाउने सम्भावना रहेको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीकी उम्मेदवार किशोरी साहको मध्यस्थपूर्व तनावका कारण उम्मेदवारी खारेज गरिएको छ। सर्वोच्च अदालतले दुर्गा प्रसाईंको रिटमा कारण देखाऊ आदेश जारी गरेको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपालको अर्थतन्त्रमा बहुआयामिक असर पार्ने जोखिम बढेको छ। यसले देशको आर्थिक स्थिति तनावग्रस्त बनाउन सक्छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले खाडी मुलुकमा रहेका नेपाली नागरिकहरूको उद्धारका लागि आपतकालीन टोली गठन गरेको छ र सुरक्षा तथा समन्वयका लागि कदम चालेको छ। विभिन्न मन्त्रालय र निकायका प्रतिनिधि सही गरी तयार गरिएको टोलीले नेपालीहरूलाई सुरक्षा सावधानी अपनाउन र अनावश्यक बाहिर नजान आग्रह गरेको छ।

मध्यपूर्वी द्वन्द्व र हवाई क्षेत्र बन्द हुँदा काठमाडौंबाट १६ अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान रद्द भएका छन्, जसले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा ठूलो असर पारेको छ। कतार, यूएई, कुवेत लगायतका देशहरूको एयरस्पेस बन्द भएको छ।

पश्चिम एसियाको द्वन्द्वले नेपालको अर्थतन्त्र, आपूर्ति श्रृंखला र पेट्रोलियम मूल्यमा असर पार्न सक्छ भनी विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। यसले रोजगारी र आम्दानीमा समेत दीर्घकालीन प्रभाव पर्ने सम्भावना रहेको छ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले मध्यपूर्वमा रहेका नेपाली नागरिकलाई सुरक्षित रहन आग्रह गरेको छ। इरानी आक्रमणमा मृत्यु भएका दिवस श्रेष्ठको शव चाँडै नेपाल ल्याइने तयारी भइरहेको छ।

हसन खोमेनीलाई सुधारवादी नेताको रूपमा इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता बन्नका लागि प्रमुख दाबी गरिएको छ जसले पश्चिमी देशहरूसँग कूटनीति बढाउन चाहन्छन्।

इरानी रिभोलुसनरी गार्डले स्ट्रेट अफ होर्मुज बन्द गरिएको घोषणा गरेको छ, जुन क्षेत्रीय समुद्री यातायातमा ठूलो प्रभाव पार्नेछ।

इजरायलले इरानबाट प्रहार गरिएका क्षेप्यास्त्रलाई सफलतापूर्वक अवरुद्ध गरेको जनाएको छ, जसले सुरक्षामा सहजता ल्याएको छ।

खाडीका राष्ट्रहरूमा रहेका अमेरिकी नागरिकलाई सुरक्षाका लागि तुरुन्त मध्यपूर्व छोड्न र निकासी हुन आग्रह गरिएको छ।

इरानको तेहरानमा अमेरिकी र इजरायली आक्रमणपछि सयौं बढी, कुल ७८७ भन्दा धेरैको मृत्यु भएको छ। यसले द्वन्द्वको तीव्रता र जनधनको ठूलो क्षति देखाएको छ।

वाणिज्य विज्ञ रवि शंकर सैंजुले मध्य पूर्व द्वन्द्वले नेपालको अर्थतन्त्र र पर्यटन व्यवसायमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने बताउँदै सुरक्षा महत्त्वपूर्ण उल्लेख गरेका छन्। पर्यटक सुरक्षाको प्राथमिकताका कारण नेपालमा पर्यटक सङ्ख्या घट्न सक्ने सम्भावना छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपालमा तत्काल पेट्रोलियम पदार्थ अभाव नहुने सरकारले जनाएको छ। ग्यास आपूर्ति र हवाई इन्धन पर्याप्त भएको कारण त्रासको आवश्यकता नरहेको छ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी नागरिकलाई तुरुन्त देश छोड्न र सुरक्षित स्थानतर्फ जान सल्लाह दिएको छ। उनीहरूलाई सहायता आवश्यक परेमा आपतकालीन लाइनमार्फत सम्पर्क गर्न भनिएको छ।

मध्यपूर्व तनावले अमेरिकी सेयर बजारमा दबाब सिर्जना गरेको छ र तेल मूल्य तीव्र वृद्धि भएको छ। यसले लगानीकर्ताको जोखिम चिन्ता बढाएको र विश्व अर्थतन्त्रमा असर पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वले नेपालका हवाई उडानहरूमा बाधा पुर्‍याएर पर्यटन क्षेत्रमा असर पारेको छ, जसले गण्डकी प्रदेशका ट्रेकिङ र साहसिक पर्यटनमा पनि नकारात्मक प्रभाव पार्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

इरानले साउदी अरबको 'रास तनुरा' विश्वकै ठूलो तेल रिफाइनरीमा आक्रमण गरेको छ जसले रिफाइनरी पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ। यसबाहेक इजराइल, कतार, बहराइन र संयुक्त अरब इमिरेट्समा पनि विभिन्न हमलाहरू सुरु भएका छन्।

चीनले मध्यपूर्वमा द्वन्द्व अन्त्य गर्न युद्धविराम र कूटनीतिक वार्ताको आह्वान गरेको छ। विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले सैन्य कारबाही तत्काल रोक्न र वार्तामार्फत समाधान खोज्न सुझाव दिएका छन्।

इरानको ड्रोन् आक्रमणमा युएईमा नेपाली नागरिक दिवस श्रेष्ठको मृत्यु भएको छ। श्रेष्ठ गोरखा जिल्लाका थिए र अबुधाबीस्थित नेपाली राजदूतावासले मृत्युको आधिकारिक जानकारी प्राप्त गरेको छ।

इरानले आयातोल्लाह अली खामेनीको मृत्युपछि मध्यपूर्वका सात राष्ट्रमा अमेरिकी सैन्य केन्द्रहरूमा भीषण आक्रमण गरेको छ। यसमा बहराइनको बन्दरगाहमा आगलागी र इराक, इजरायलमा मिसाइल आक्रमण सामेल छन्।

इरानको राजधानी तेहरानमा शक्तिशाली विस्फोट हुँदा आकाशमा धुवा देखिएको छ र स्थानीय बासिन्दा त्रसित भएका छन्। सरकारले देशव्यापी इन्टरनेटमा कडा प्रतिबन्ध लगाएको छ जसले वास्तविक क्षतिहरुको विवरण पत्ता लगाउन कठिनाइ भएको छ।

इरानले सर्वोच्च नेता अली खामेनीको मृत्युको प्रतिक्रिया स्वरूप मध्यपूर्वका सात राष्ट्रमा अमेरिकी र इजरायली सैन्य अखडामा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण गरेको छ। बहराइनको मिना सलमान बन्दरगाहमा आगलागी, इराकको बगदादमा अमेरिकी सैनिक शिविर भेट÷क्षेप्यास्त्र प्रहार, र इजरायल तथा सिरियामा मानवीय क्षति भएका छन्।

मध्यपूर्व तनावका कारण नेपालले खाडी मुलुकका लागि श्रम स्वीकृति दिन स्थगित गरेको छ र नेपाली दूतावासहरूले सुरक्षा नियम पालना गर्न आग्रह गरेका छन्।

इरानमाथि अमेरिकी सैन्य कारबाहीमा तीन अमेरिकी सैनिक मृत्यु भए र पाँच जना घाइते भएका छन्। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले मृतकहरूको नाम सार्वजनिक गर्ने तयारी गरेको छ।

इरानबाट इजरायलको बेथ शेमेंश सहरमा क्षेप्यास्त्र प्रहार हुँदा ६ जनाको मृत्यु र २० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। इजरायली सेनाले उद्धारका लागि हेलिकोप्टर परिचालन गरेको छ।

इरानी ड्रोन आक्रमणमा एक नेपाली, पाकिस्तानी र बंगलादेशी गरी तीन जनाको मृत्यु भएको छ। ५८ जना घाइते भएका छन् र यूएईले धेरै मिसाइल र ड्रोन प्रयोग गरेको छ।

इरानद्वारा संयुक्त अरब इमिरेट्समा आक्रमण हुँदा एक नेपाली नागरिकको मृत्यु भएको छ भने ५८ जना विभिन्न देशका नागरिकहरू सामान्य घाइते भएका छन्। रक्षा मन्त्रालयले सुरक्षा निकायहरूलाई सावधानी अपनाउन भनेको छ।

इरान र इजरायलबीच आक्रमणमा अहिलेसम्म कुनै नेपाली वा अन्यमा मानवीय क्षति भएको छैन। खाडी मुलुकहरूले आक्रमणको भिडियो तथा फोटो सार्वजनिक नगर्न निर्देशन दिएका छन्।

प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावको कारण बालुवाटारमा आकस्मिक मन्त्रिपरिषद बैठक बोलाएकी छिन्। बैठकमा सुरक्षा तयारी र आवश्यक कदमहरूमा छलफल गरिनेछ।

इरानी इस्लामिक रिभोल्युशनरी गार्ड कोर्प्सले मध्यपूर्वमा छैटौँ चरणको मिसाइल ड्रोन् आक्रमण थालेको छ। यसले इजरायली र खाडीका विभिन्न देशहरूमा विस्फोट र घाइते गराएको छ।

नेपाल सरकारले मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण खाडी मुलुकमा श्रम स्वीकृति दिने कार्य स्थगित गरेको छ र विमानस्थलमा रहेका नेपालीहरूलाई घर फर्किन निर्देशन दिएको छ। श्रम मन्त्रालयले चौबिसै घण्टा कल सेन्टर सञ्चालन गरेको छ।

इरानमा रहेका सबै १२ जना नेपाली सुरक्षित छन्। दुई जना नेपाल फर्किसकेका छन् भने थप दुई जना फर्कने क्रममा छन्। परराष्ट्र मन्त्रालयले उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टीले मध्यपूर्वमा रहेका नेपालीहरूको सुरक्षा र स्वदेश फिर्तीका लागि कूटनीतिक पहल गर्न सरकारसमक्ष आग्रह गरेको छ। युद्धले परेकाहरूको अवस्था सरकारको ध्यानाकर्षणमा ल्याइएको छ।

मध्यपूर्वी द्वन्द्वले तेल मूल्य करिब १०० अमेरिकी डलरसम्म पुग्ने सम्भावना उत्पन्न गरेको छ जसले विश्व मुद्रास्फीतिमा वृद्धि र सेयर बजारमा अस्थिरता ल्याएको छ। यसले खाडी राष्ट्रका बजार तथा उड्डयन र रक्षा उद्योगहरूमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ।

इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनी शनिबार बिहान आफ्नै कार्यालयमा इजरायलको आक्रमणबाट मरेका छन्। यस आक्रमणमा करिब ४० जना इरानी अधिकारीहरू मारिएका छन्।

इरानमा अली खामेनीको मृत्युपछि ४० दिन राष्ट्रिय शोक मनाउने निर्णय गरिएपछि नयाँ सर्वोच्च नेता चयनको प्रक्रिया सुरु भएको छ। यस प्रक्रियामा चुनौतिहरू रहेको बताएका छन्।

इरानमाथि आक्रमणपछि नेपाली बजारमा सुनको मूल्य प्रतितोला ३ लाख २० हजार ५ सय रुपैयाँ र चाँदीको मूल्य प्रतितोला ५ हजार ९८५ रुपैयाँ पुगेको छ। सुनको मूल्य १५ फागुनको तुलनामा प्रतितोला ५ हजार ६ सय रुपैयाँले वृद्धि भएको छ।

मध्यपूर्व द्वन्द्वका कारण नेपालमा १८ वटा अन्तर्राष्ट्रिय उडान रद्द भएका छन् जसले करिब ३ हजार यात्रु प्रभावित भएका छन्। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले खाडी मुलुकतर्फ जाने उडानहरू बढी प्रभावित भएको जानकारी दिएको छ।

नेकपा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले नेपालमा मिसाइलको धुँवा प्रवेश नगरिन आग्रह गरेका छन् र मध्यपूर्वमा भइरहेको युद्धप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनले सबैलाई सजगता र धैर्यता अपनाउन आग्रह गरेका छन्।

इरानको राज्य टेलिभिजनले सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनीको मृत्यु पुष्टि गरेको छ र ४० दिनको राष्ट्रिय शोक घोषणा गरेको छ। अमेरिकाका पूर्व राष्ट्रपति ट्रम्पले उनको मृत्यु दावी गरेका थिए।

इरानको होर्मोजगान प्रान्तको मिनाबस्थित विद्यालयमा मिसाइल आक्रमण हुँदा १०८ जनाको मृत्यु भएको छ। यस घटनामा संयुक्त अमेरिकी र इजरायली हवाई आक्रमणले भूमिका खेलेको छ।

इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको निधन पुष्टि भएपछि ४० दिनको राष्ट्रिय शोक घोषणा गरिएको छ। मृत्युको खबर सरकारी टेलिभिजनबाट रुँदै जानकारी गराइएको थियो।

अमेरिका र इजरायलको संयुक्त आक्रमणमा इरानमा कम्तीमा २०१ जनाको मृत्यु भएको छ जसमा विद्यालय घटना पनि समावेश छ। नेपाल सरकारले खाडी क्षेत्रमा रहेका नेपालीहरूलाई सुरक्षित रहन र अनावश्यक रूपमा नबाहिर निस्कन आह्वान गरेको छ।

इरानमाथि अमेरिकी र इजरायली आक्रमणपछि सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीको अवस्थाबारे विवादास्पद रिपोर्टहरू आए। इजरायलले उनको मृत्यु दाबी गरे तापनि इरानी अधिकारीहरूले उनलाई सुरक्षित र स्वस्थ रहेको बताए।

संयुक्त राष्ट्र मानव अधिकार प्रमुखले मध्यपूर्व द्वन्द्वमा सबै पक्षलाई संयमता र वार्तामा फर्कन आग्रह गरेका छन्। उनीहरूलाई यस अघि अप्रत्यक्ष वार्ताको गतिरोधले द्वन्द्व बढाएको बताइएको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले विश्व समुदायलाई मध्यपूर्वका घटनाप्रति संयमता अपनाउन र कूटनीतिक समाधान खोज्न आग्रह गरेका छन्। उनले नेपालीहरूको सुरक्षा र सरकारको उच्च सतर्कता आवश्यक पर्ने बताए।

इरानको होर्मोजगान प्रान्तको मिनाबस्थित बालिका प्राथमिक विद्यालयमा इजरायली आक्रमणबाट ४० विद्यार्थीको मृत्यु भयो। तेहरानमा सर्वोच्च नेता र राष्ट्रपतिको कार्यालय निशानामा परेका छन्।

नेकपा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले युएई, इजरायल र इरानमा रहेका नेपालीहरूलाई सुरक्षित रहन आग्रह गरेका छन् र नेपाली दूतावास तथा सरकारलाई सुरक्षामा अविलम्ब कदम चाल्न भनेका छन्। यसले मध्यपूर्वमा मध्यम बृद्धि भएको तनावप्रति चिन्ता देखाउँछ।

नेपाल सरकारले इजरायल र इरानको यात्रा नगर्न नेपाली नागरिकलाई आग्रह गरेको छ। परराष्ट्र मन्त्रालयले सुरक्षा सावधानी अपनाउन र सम्बन्धित निकायका निर्देशन पालना गर्न अनुरोध गरेको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलको सैन्य आक्रमणपछि ईरानले ठूलो स्तरको विध्वंसात्मक प्रत्याक्रमणको तयारी गरिरहेको छ। तेहरानमा मिसाइल आक्रमण र विस्फोटहरू भइसकेका छन्।

अमेरिका र इरानबीच तेहरानमा भएको आणविक कार्यक्रम सम्बन्धी अप्रत्यक्ष वार्ता कुनै सम्झौताविना समाप्त भएको छ। वार्तामा प्राविधिक तहको छलफल अर्को हप्ता भियनामा जारी रहनेछ।