अदृश्य तालको जोखिम

Summary

नेपालमा हिमताल विस्फोट, पर्माफ्रोस्ट पग्लाइ र पहिरो-जन्य बाँध फुट्ने जोखिम बढ्दै गएको छ, जसले हालका मेलम्ची, रोशी र भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीले पुरानो डिजाइन मान्यता असान्दर्भिक भएको देखाएको छ। लेखले पूर्वचेतावनी, सीमापार जलविज्ञान सहकार्य, जोखिमपूर्ण तालको पानी घटाउने कार्यक्रम र बस्ती स्थानान्तरणलाई तत्काल प्राथमिकता दिनुपर्ने बताउँछ।

Key Points
  • हिमाल क्षेत्रमा आउने बाढी अब सय–हजार वर्षे पुनरावृत्ति अवधिको आकलनले मात्र नसमेटिने गरी अत्यधिक र जटिल बन्दै गएका छन्।
  • छिपिएका वा सतही हिमताल, हिमनदी पग्लाइ, पर्माफ्रोस्ट कमजोर हुनु र पहिरोले बनेका बाँध फुट्नुजस्ता कारणले प्रलयकारी बाढी आउन सक्छ।
  • नेपालका पुल, सडक, बाँध र जलविद्युत् आयोजना हिमाली जलाधारको जोखिम अनुसार डिजाइन हुन नसकेको भन्दै नयाँ मापदण्ड, प्रारम्भिक चेतावनी र संस्थागत सुधार आवश्यक भनिएको छ।
  • भोटेकोशी, तामाकोशी र त्रिशूली जस्ता क्षेत्रमा तालको पानी घटाउने, रियलटाइम निगरानी, सीमा–पार तथ्याङ्क साझेदारी र समुदायस्तरको निकासी अभ्यास अनिवार्य गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ.
Article image