नेपालको रेमिट्यान्समुखी अर्थतन्त्रको जोखिम, चुनौतीहरू र दिगो अर्थतन्त्रका लागि भावी रणनीति
Summary
नेपालको अर्थतन्त्र वैदेशिक रोजगारी र विप्रेषणमा अत्यधिक निर्भर छ, जसले व्यापार घाटा पूर्ति र गरिबी निवारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। तर दीर्घकालीन जोखिम घटाउन रेमिट्यान्सलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्दै आन्तरिक रोजगारी र औद्योगिकीकरण बढाउनुपर्ने लेखमा जोड दिइएको छ।
Key Points
- नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा रेमिट्यान्सको हिस्सा औसत २५ देखि ३० प्रतिशतसम्म रहेको र वार्षिक १४–१६ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी विप्रेषण भित्रिने उल्लेख छ।
- रेमिट्यान्सले व्यापार घाटा धान्ने, राजस्व बढाउने, गरिबी घटाउने र वित्तीय समावेशीकरण विस्तार गर्ने सकारात्मक भूमिका खेलेको छ।
- तर यसले कृषि र उद्योगलाई उपेक्षित बनाउने, बाह्य झट्काप्रति अर्थतन्त्रलाई संवेदनशील बनाउने र उत्पादक जनशक्ति पलायन गराउने जोखिम पनि बढाएको छ।
- दिगो अर्थतन्त्रका लागि रेमिट्यान्सलाई जलविद्युत्, पूर्वाधार, साना उद्योग र पर्यटनजस्ता उत्पादनशील क्षेत्रमा मोड्न तथा स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्ने निष्कर्ष निकालिएको छ।
